Sivas Valiliği bünyesinde faaliyet gösteren Sivas Hafıza Merkezi’nin Kızılay Arşivi’nde yürüttüğü araştırmada, Balkan ve Birinci Dünya Savaşları sırasında cepheye giden Sivaslı askerler ile aileleri arasında gönderilen ancak çeşitli nedenlerle adreslerine ulaşamayan yaklaşık 180 mektup tespit edildi. Arşiv belgeleri günümüz Türkçesine aktarılırken, mektupların sahiplerinin yaşayan çocuk ve torunlarının bulunması için nüfus kayıtları ve mezarlıklar üzerinden kapsamlı bir çalışma başlatıldı.
ÜÇ OĞLUNU VATANA GÖNDERDİ
Araştırmanın ortaya çıkardığı en dikkat çekici hikâyelerden biri, bugünkü Altınyayla ilçesi çevresinden Halil Efendi ile oğlu Gazi Mehmed’e ait oldu. 60 yaşını geçmiş olan Halil Efendi, Balkan Harbi sırasında üç oğlunu da cepheye göndermişti; oğullarından biri Çatalca’da hayatını kaybetmiş, biri Bulgaristan’da esir düşmüş, Gazi Mehmed’den ise savaşın başlangıcından itibaren hiçbir haber alınamamıştı.
Evladının yaşayıp yaşamadığını öğrenmek isteyen baba, 1 Haziran 1913 tarihli mektubunda yetkililere başvurarak Edirne’de kuşatma altında bulunan birliklerde görev yapan Gazi Mehmed hakkında bilgi istedi. Kızılay’ın “100 Yıllık Emanet” çalışmasında yayımlanan orijinal belgeye göre Halil Efendi, oğullarını “vatan ve millete” adadığını anlatıyor; Gazi Mehmed’in hayatta olup olmadığının kendisine bildirilmesini gözyaşları içinde talep ediyordu.
Mektup aynı zamanda Balkan Harbi’nin cephe gerisindeki insani dramını da ortaya koyuyor. Haberleşme imkânlarının son derece sınırlı olduğu savaş yıllarında binlerce aile, cepheye gönderdiği yakınlarının yaralı, şehit ya da esir olup olmadığını uzun süre öğrenemedi. Dönemin Hilâl-i Ahmer Cemiyeti kayıtları, 1913 yılında Osmanlı askerlerinden şehit olan, yaralanan ve esir düşenlerin belirlenebilmesi için özel çalışmalar yürütüldüğünü, Yunanistan ve Sırbistan’daki Osmanlı esirlerinin isimlerinin bulunduğu kayıtların istendiğini gösteriyor.
MEKTUBUN SAHİPLERİ 113 YIL SONRA BULUNDU
Sivas Hafıza Merkezi’nin araştırmaları sonucunda Gazi Mehmed’in ailesinin izine de ulaşıldı. Tarihi emanet, Sivas Valisi Yılmaz Şimşek tarafından Gazi Mehmed’in bugün hayatta olan çocukları 103 yaşındaki Hacı Mehmet Subaşı, 90 yaşındaki Fidan Subaşı ve 84 yaşındaki Vahap Subaşı’na teslim edildi. Böylece 1913 yılında bir babanın oğlundan haber alabilmek için kaleme aldığı belge, üç kuşaktan fazla zaman geçtikten sonra yeniden aynı ailenin eline döndü.
Vali Şimşek, çalışmanın yalnızca eski belgelerin arşivden çıkarılmasından ibaret olmadığını belirterek, yüz yılı aşkın süredir sessiz kalan aile hatıralarının yeniden gün yüzüne çıkarıldığını ve geçmişle bugün arasında bir bağ kurulduğunu ifade etti. Proje kapsamında yaklaşık 180 Sivaslı askere ilişkin mektupların Sivas Hafıza Merkezi arşivine kazandırıldığı ve günümüz Türkçesine aktarılarak kitaplaştırıldığı bildirildi.
180 AİLENİN İZİ SÜRÜLÜYOR
Çalışma Gazi Mehmed’in ailesiyle sınırlı kalmayacak. Araştırmacılar Yaşar Abanus, Ömer Gül ve Cumhuriyet Üniversitesi Öğretim Üyesi Turgay Kural’ın katkısıyla mektuplarda adı geçen askerlerin yaşayan yakınları nüfus kayıtları ve mezarlıklar üzerinden tespit edilmeye çalışılıyor. Bulunan tarihi belgelerin çocuklara ve torunlara tek tek ulaştırılması hedefleniyor.
Arşivde başlayan araştırmadan ailelerin tespit edilmesine ve mektupların teslimine kadar uzanan süreç ayrıca Turgay Kural yönetiminde belgesel haline getiriliyor. Böylece Balkan Harbi ve Birinci Dünya Savaşı yıllarında cepheye giden Sivaslı askerlerin yalnızca askerî kayıtları değil, geride bıraktıkları ailelerin bekleyişleri, kayıpları ve yüz yılı aşan hikâyeleri de gelecek kuşaklara aktarılacak.
