Aylar süren hazırlıkların ardından kamuoyunda "12. Yargı Paketi" olarak bilinen kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilerek yasalaştı. Yeni düzenleme yalnızca hukukçuları değil; milyonlarca vatandaşı, banka hesabı kullananları, dolandırıcılık davalarında yargılananları, hakim ve savcı adaylarını, mirasçıları, trafik mağdurlarını ve tazminat davalarının taraflarını doğrudan ilgilendiriyor. Paket; Türk Ceza Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, Danıştay Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve birçok farklı mevzuatta önemli değişiklikler içeriyor. Peki yasalaşan pakette hangi düzenlemeler yer alıyor?
1- "IBAN MAĞDURLARI" İÇİN CEZA İNDİRİMİ NASIL UYGULANACAK?
Paketin en çok konuşulan maddelerinden biri kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak bilinen düzenleme oldu. Yeni hükme göre bir kişinin yalnızca banka hesabını, IBAN bilgisini, banka kartını, ödeme hesabını veya kripto varlık hesabını başkasına kullandırması nedeniyle dolandırıcılık suçuna iştirak etmiş sayılması halinde, fiilin bu kapsamla sınırlı kalması durumunda verilecek ceza yarı oranında indirilebilecek. Buradaki temel amaç, organize suçun planlayıcısı ile yalnızca hesabını kullandıran kişinin aynı ölçüde cezalandırılmasının önüne geçmek olarak değerlendiriliyor.
2- ESKİ DOSYALAR İÇİN YENİ HAKLAR DOĞACAK MI?
Kanun yalnızca yeni davaları değil, halen devam eden dosyaları da kapsıyor. İstinaf veya Yargıtay aşamasında bulunan davalarda yeni düzenleme kapsamına giren sanıklar için bozma kararı verilerek dosyalar yeniden ilk derece mahkemelerine gönderilebilecek. İnfaz aşamasında bulunan hükümlüler ise mağdurun zararını tamamen karşılamaları halinde etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanabilecek. Böylece daha önce kesinleşmiş görünen birçok dosyada yeniden değerlendirme yapılmasının önü açılmış oldu.
3- FAİZ HESAPLAMASINDA YENİ SİSTEM NASIL İŞLEYECEK?
Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu kapsamında faiz ödenmesi gereken ancak sözleşmede faiz oranı belirlenmeyen durumlarda yeni hesaplama yöntemi uygulanacak. Buna göre yıllık faiz; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont faiz oranının yüzde 80'i esas alınarak hesaplanacak. Yıl içerisinde reeskont oranında önemli değişiklik olması halinde faiz oranı da güncellenecek. Uzmanlara göre bu düzenleme özellikle ticari uyuşmazlıklarda daha objektif bir hesaplama sistemi oluşturmayı hedefliyor.
4- HAKİM VE SAVCI YARDIMCILARININ EĞİTİMİ NASIL DEĞİŞECEK?
Yeni paket yalnızca vatandaşları değil yargı mensuplarını da ilgilendiriyor. Hâkim ve savcı yardımcıları artık; Anayasa hukuku, insan hakları, ceza hukuku, medeni hukuk, vergi hukuku, idare hukuku, duruşma yönetimi, gerekçeli karar yazımı, uluslararası hukuk, meslek etiği gibi birçok başlıkta kapsamlı eğitim alacak. Yazılı ve sözlü sınavlar bu eğitimler doğrultusunda gerçekleştirilecek.
5- GENETİK VERİLER DAHA GÜVENLİ Mİ SAKLANACAK?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan değişiklikle DNA ve genetik inceleme sonuçlarının saklanmasına ilişkin yeni kurallar getirildi. Artık genetik veriler; kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde sisteme kaydedilecek. Belirli şartlar gerçekleştiğinde tamamen silinecek. Mahkeme kararı olmadan başka soruşturmalarda kullanılamayacak. Ayrıca kişi gerekli şartların oluşması halinde verilerinin silinmesini talep edebilecek.
6- HAGB KİMLERİ KAPSAYACAK?
Yeni düzenlemeye göre; sanığa verilen ceza 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilecek. Ancak bunun için; sanığın daha önce kasıtlı suç işlememiş olması, zararın tamamen giderilmiş olması, yeniden suç işlemeyeceğine dair mahkemede kanaat oluşması gerekecek. Karar verilmesi halinde kişi 5 yıl denetim süresine tabi tutulacak.
7- HANGİ SUÇLARDA HAGB UYGULANMAYACAK?
Paketin dikkat çeken maddelerinden biri de bazı suçların kapsam dışı bırakılması oldu. Artık; İşkence, eziyet, kamu görevlisinin kötü muamelesi, Anayasa'nın 17. maddesi kapsamındaki insan onurunu zedeleyen suçlar için hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanamayacak. Bu düzenleme özellikle insan hakları ihlalleri açısından önemli bir değişiklik olarak değerlendiriliyor.
8- MAHKEME DURUŞMALARI DAHA HIZLI MI BİTECEK?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yapılan değişiklikle duruşmalar arasındaki süreye sınır getirildi. Yeni uygulamaya göre; Mahkemeler iki duruşma arasında 3 aydan daha uzun süre bırakmayacak. Ancak bilirkişi raporu, istinabe işlemleri gibi zorunlu durumlarda hakim gerekçesini yazarak daha uzun süre belirleyebilecek. Bu düzenlemenin yıllardır eleştirilen uzun yargılama sürelerini azaltması hedefleniyor.
9- TAZMİNAT DAVALARINDA FAİZ HESABI NASIL YAPILACAK?
İş kazaları, trafik kazaları ve destekten yoksun kalma tazminatlarında faiz hesaplama yöntemi de değişiyor. Yeni sisteme göre; Kazancın bilindiği dönem için faiz olay tarihinden, kazancın bilinmediği dönem için ise karar tarihinden itibaren işletilecek. Bu değişiklik özellikle yüksek tutarlı tazminat davalarını doğrudan etkileyecek.
10- DANIŞTAY'DA NELER DEĞİŞECEK?
12.Yargı Paketi'nin son önemli düzenlemelerinden biri Danıştay'a ilişkin oldu. Buna göre; Danıştay'daki daire sayısının azaltılmasına yönelik geçiş süresi 4 yıl daha uzatıldı. Ayrıca boşalan üyelikler için uygulanacak seçim sistemi de 2030 yılına kadar değiştirildi. Böylece yüksek yargının mevcut yapısının bir süre daha korunması hedefleniyor.
12. YARGI PAKETİ KİMLERİ İLGİLENDİRİYOR?
Yeni düzenleme; Banka hesabını kullandıran vatandaşları, dolandırıcılık davalarında yargılananları, hakim ve savcı adaylarını, mahkemelerde davası devam edenleri, tazminat davası açanları, ticaret yapan şirketleri, avukatları, hukukçuları, trafik kazası mağdurlarını, miras ve alacak davalarının taraflarını doğrudan ilgilendiriyor.
YENİ DÖNEM BAŞLADI
12.Yargı Paketi ile birlikte ceza hukuku, infaz sistemi ve yargılama usullerinde önemli değişiklikler yürürlüğe girerken, bazı maddelerin uygulaması Resmî Gazete'de yayımlanmasının ardından belirlenen geçiş süreleri içinde hayata geçirilecek. Özellikle "IBAN mağduriyeti" olarak bilinen düzenleme, HAGB kapsamındaki değişiklikler ve duruşma sürelerine getirilen sınırlar, paketin en çok tartışılan başlıkları arasında yer alıyor. Önümüzdeki dönemde bu düzenlemelerin uygulamadaki etkileri hem hukuk dünyası hem de vatandaşlar tarafından yakından takip edilecek.
