14 Mayıs 2023 seçimleri, Türkiye siyasi tarihinin en kritik dönemeçlerinden biri olarak hafızalara kazındı. Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili genel seçimlerinin aynı gün yapıldığı süreç, yalnızca bir iktidar yarışına değil; ittifakların gücüne, milliyetçi oyların etkisine ve Türkiye’nin geleceğine dair büyük bir mücadeleye dönüştü.
Ekonomik kriz, pandemi sonrası ağır tablo, 6 Şubat depremleri ve kutuplaşmanın zirveye çıktığı atmosferde gerçekleştirilen seçimler, hem Türkiye’de hem de dünyada büyük dikkatle takip edildi.
14 MAYIS 2023 SEÇİMLERİ NEDEN TARİHİYDİ?
2023 seçimleri sıradan bir seçim olarak görülmedi. Muhalefet ilk kez bu kadar geniş çaplı birleşirken, iktidar cephesi ise yirmi yıllık yönetimini koruma mücadelesi veriyordu.
Seçimlerden önceki iki yıl boyunca Türkiye’nin gündemi neredeyse tamamen “erken seçim” tartışmalarıyla geçti. Enflasyon, hayat pahalılığı ve döviz krizi nedeniyle muhalefette büyük bir umut oluşmuştu. Altılı Masa etrafında birleşen partiler, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ilk kez seçim kaybedebileceğine inanıyordu.
Ancak süreç ilerledikçe tablo değişmeye başladı. Asgari ücret zamları, enerji projeleri, savunma sanayi hamleleri ve Erdoğan’ın yoğun saha çalışmaları Cumhur İttifakı’nı yeniden toparladı.
Tam bu süreçte yaşanan 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri ise seçim atmosferini tamamen değiştirdi. Büyük felaket sonrası devletin müdahalesi, yeniden inşa süreci ve ekonomik yük seçim kampanyalarının merkezine yerleşti.
14 Mayıs gecesi ortaya çıkan sonuçlar ise Türkiye siyasetinde yeni bir dönemin kapısını araladı. Recep Tayyip Erdoğan yüzde 49,5 oy alırken, Kemal Kılıçdaroğlu yüzde 44,9’da kaldı. Ancak seçimlerin kaderini değiştiren asıl gelişme, ATA İttifakı Cumhurbaşkanı Adayı Sinan Oğan’ın yüzde 5,2 oy alması oldu. Oğan’ın aldığı milliyetçi oylar seçimleri ikinci tura taşıdı.
14 MAYIS 2023 SEÇİMİNE KAÇ İTTİFAK GİRDİ?
YSK tarafından seçime girme hakkı verilen 36 partiden yalnızca 26’sı seçimlere katılmayı tercih etti.
Milletvekili seçimlerinde dört büyük ittifak öne çıktı:
Cumhur İttifakı
Cumhur İttifakı’nda şu partiler yer aldı:
-
AK Parti
-
MHP
-
BBP
-
Yeniden Refah Partisi
Ancak ittifakta bulunan HÜDA PAR ve DSP kendi logosuyla seçime girmedi. Bu partilerin adayları AK Parti listelerinden yarıştı.
Millet İttifakı
Muhalefetin en büyük seçim bloğu olan Millet İttifakı şu partilerden oluştu:
-
CHP
-
İYİ Parti
-
Saadet Partisi
-
DEVA Partisi
-
Gelecek Partisi
-
Demokrat Parti
Ancak seçim pusulasında tüm partiler yer almadı. DEVA, Gelecek, Saadet ve Demokrat Parti adayları CHP listelerinden seçime katıldı.
Emek ve Özgürlük İttifakı
Bu ittifakta ise şu partiler yer aldı:
-
Yeşil Sol Parti
-
TİP
-
EMEP
İttifakın seçim yarışındaki ana aktörleri Yeşil Sol Parti ve Türkiye İşçi Partisi oldu.
ATA İttifakı
Seçimin en dikkat çekici oluşumlarından biri olan ATA İttifakı şu partilerden oluştu:
-
Zafer Partisi
-
Adalet Partisi
-
Ülkem Partisi
Ancak seçim sürecinde yalnızca Zafer Partisi ve Adalet Partisi aktif şekilde yarışa katıldı.
CUMHURBAŞKANLIĞI YARIŞINDA KİMLER VARDI?
2023 Cumhurbaşkanlığı seçiminde dört isim yarıştı:
-
Recep Tayyip Erdoğan
-
Kemal Kılıçdaroğlu
-
Sinan Oğan
-
Muharrem İnce
Ancak Muharrem İnce seçimden kısa süre önce adaylıktan çekildi. Buna rağmen adı oy pusulasında yer aldı çünkü pusulalar basılmıştı.
Seçim pusulasında ittifak isimleri değil, yalnızca adayların isimleri ve fotoğrafları bulundu.
14 MAYIS 2023’TE KİM KAÇ OY ALDI?
14 Mayıs gecesi Türkiye’nin nefesi kesildi. İlk tur sonunda hiçbir aday yüzde 50 barajını aşamadı.
İlk tur sonuçları şöyle oldu:
-
Recep Tayyip Erdoğan: %49,5
-
Kemal Kılıçdaroğlu: %44,9
-
Sinan Oğan: %5,2
Bu sonuçlarla seçim ikinci tura kaldı.
Milletvekili seçimlerinde ise Cumhur İttifakı Meclis çoğunluğunu korumayı başardı. Bu durum, ikinci tur öncesinde psikolojik üstünlüğün iktidara geçmesine neden oldu.
SİNAN OĞAN NEDEN SEÇİMİN KADERİNİ DEĞİŞTİRDİ?
14 Mayıs seçimlerinden sonra Türkiye siyasetinde tüm gözler Sinan Oğan’a çevrildi.
Çünkü Erdoğan ile Kılıçdaroğlu arasındaki oy farkı kapanabilecek düzeydeydi ve Oğan’ın aldığı yüzde 5’in üzerindeki oy, ikinci turun kaderini belirleyebilecek kritik güç haline gelmişti.
Oğan, seçim süreci boyunca özellikle:
- Sığınmacı politikaları
- Güvenlik vurgusu
- Türk milliyetçiliği
- Terörle mücadele
başlıkları üzerinden güçlü bir kampanya yürüttü.
Bu söylemler özellikle genç milliyetçi seçmen arasında ciddi karşılık buldu.
Uluslararası medya da Sinan Oğan’ın yükselişini yakından takip etti. İngiliz basını onu “kingmaker” yani “kral yapıcı” olarak tanımlarken, birçok yabancı medya kuruluşu seçimlerin kaderini değiştirebilecek isim olarak Oğan’ı gösterdi.
İlk turun ardından en çok merak edilen soru şuydu:
“Sinan Oğan kimi destekleyecek?”
22 Mayıs 2023’te kameraların karşısına geçen Oğan, ikinci turda Recep Tayyip Erdoğan’ı destekleyeceğini açıkladı.
Bu açıklama siyaset gündemini adeta sarstı.
Çünkü Oğan’ın aldığı milliyetçi oyların önemli bölümünün ikinci turda Erdoğan’a yönelmesi, Cumhur İttifakı açısından büyük avantaj oluşturdu.
Özellikle:
- MHP tabanına yakın seçmenler
- Güvenlik politikalarını önceleyen milliyetçiler
- Sığınmacı meselesini öncelikli gören seçmenler
ikinci turda büyük ölçüde Erdoğan’a yöneldi.
Siyasi analizlerde, Sinan Oğan’ın desteğinin Erdoğan’ın ikinci turdaki zaferinde kritik rol oynadığı yorumları yapıldı.
İTTİFAK OYLARI NASIL HESAPLANDI?
2023 seçimlerinde ittifak sistemi büyük önem taşıdı.
Yeni seçim yasasına göre ülke seçim barajı yüzde 10’dan yüzde 7’ye düşürüldü. Ancak ittifak sistemi tamamen kaldırılmadı.
Bir ittifakın toplam oyunun yüzde 7’yi geçmesi durumunda, ittifak içindeki partiler kendi illerinde yeterli oyu alarak milletvekili çıkarabildi.
Fakat kritik detay şuydu:
Bir partinin bir ilde milletvekili çıkarabilmesi için doğrudan o ilde yeterli oyu alması gerekiyordu. Örneğin bir ilde milletvekili çıkarmak için 100 bin oy gerekiyorsa, 99 bin oy alan parti milletvekili çıkaramıyordu.
Bu nedenle bazı küçük partiler risk almamak için büyük partilerin listelerinden seçime girdi.
PARTİLERİN KENDİ LOGOSUYLA GİRMESİ NEDEN ÖNEMLİYDİ?
Seçim pusulalarında partilerin kendi logosuyla yer alabilmesi için en az 41 ilde seçime girme şartı bulunuyordu.
Bu nedenle bazı seçmenler oy pusulasında destekledikleri partiyi göremedi.
Örneğin:
-
DEVA Partisi
-
Gelecek Partisi
-
Saadet Partisi
-
Demokrat Parti
-
HÜDA PAR
kendi logolarıyla pusulada yer almadı.
Bazı bölgelerde ise yalnızca CHP veya yalnızca İYİ Parti logosu bulundu. Aynı şekilde TİP logosu bazı seçim bölgelerinde görünürken bazı bölgelerde yer almadı.
DEPREM BÖLGESİNDE OY VERME SÜRECİ NASIL İŞLEDİ?
6 Şubat depremleri nedeniyle milyonlarca kişinin yaşadığı bölgelerde özel seçim düzenlemeleri yapıldı.
Yıkılan okulların bahçelerine geçici sandık alanları kuruldu. Adres değişikliği yapan depremzedeler yeni kayıtlı oldukları şehirlerde oy kullandı.
Adres kaydını değiştirmeyen seçmenler ise deprem bölgelerinde oy verdi.
Başka şehirde oy kullanan depremzedelerin oyları, oy kullandıkları ilin hanesine yazıldı.
TUTUKLULAR VE SEYYAR SANDIKLAR NASIL OY KULLANDI?
Tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlü olan vatandaşlar cezaevlerinde oy kullandı.
Hastalığı veya engeli nedeniyle yatağa bağımlı olan vatandaşlar için ise seyyar sandık uygulaması devreye alındı. Görevliler, seçmenin bulunduğu adrese giderek oy kullanma işlemini gerçekleştirdi.
28 MAYIS 2023’TE KİM KAZANDI?
28 Mayıs 2023’te yapılan ikinci tur seçiminde Recep Tayyip Erdoğan yüzde 52,2 oy alarak yeniden Cumhurbaşkanı seçildi.
Kemal Kılıçdaroğlu ise yüzde 47,8’de kaldı.
Böylece Erdoğan, Cumhuriyet tarihinin halk oyuyla en uzun süre görev yapan liderlerinden biri olarak siyasi gücünü korudu.
14 MAYIS 2023 SEÇİMLERİ TÜRKİYE İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
2023 seçimleri Türkiye’de üç önemli gerçeği ortaya çıkardı:
-
Sinan Oğan öncülüğünde Milliyetçi oylar seçimlerin kaderini belirledi.
-
İttifak siyaseti Türk siyasetinin merkezine yerleşti.
-
Muhalefetin yalnızca “iktidar karşıtlığı” üzerinden birleşmesi yeterli olmadı.
Seçimlerin ardından CHP’de lider değişimi yaşandı, İYİ Parti büyük kırılmalar yaşadı ve siyaset dengesi yeniden şekillendi.
Bugün bile Türkiye siyaseti hala 14 Mayıs 2023 seçimlerinin etkisini taşımaya devam ediyor.
