İsrail ile İran arasında duyurulan geçici ateşkes, Orta Doğu’da büyüme riski taşıyan kriz ortamının kontrol altına alınmasına katkı sağladı. Bu adım, başta ABD olmak üzere dünya genelinde ekonomik bir türbülansı da şimdilik ötelemiş durumda. Başkan Donald Trump’ın açıkladığı ateşkes, enerji fiyatlarında beklenen şok dalgasını tersine çevirerek yatırımcıları rahatlattı.
Hürmüz Krizi Petrol Şokunu Tetikleyebilirdi
Fortune dergisinde yer alan Nino Paoli imzalı habere göre, İran Parlamentosu’nun Pazar günü Hürmüz Boğazı’nın kapatılması yönündeki oylaması, küresel tansiyonu zirveye çıkardı. Zira dünya petrol arzının yaklaşık %20’si bu stratejik boğazdan geçiyor. ABD’nin İran’daki nükleer tesislere yönelik saldırısına, İran’ın Katar’daki Amerikan üssünü hedef alarak karşılık vermesiyle kriz derinleşmişti. Ancak açıklanan ateşkes, yeni bir petrol krizini ve beraberinde gelebilecek stagflasyon senaryosunu şimdilik rafa kaldırdı.
Petrol Fiyatları Düşüşe Geçti, Fakat Risk Bitmedi
Ateşkesin ardından pazartesi günü petrol fiyatlarında %4’lük bir düşüş kaydedildi. Ancak analistler, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma yönünde nihai bir karar alması halinde Brent petrol fiyatlarının hızla yükselebileceği uyarısında bulunuyor. İran’ın bu kapasiteye sahip olup olmadığı tartışmalı olsa da, bu senaryonun gerçekleşmesi halinde ABD’de düşük büyüme ve yüksek enflasyonun bir araya geldiği stagflasyon ihtimali ciddi bir tehdit olarak görülüyor.
Merkez Bankaları Gelişmeleri Yakından İzliyor
İngiltere merkezli Panmure Liberum yatırım bankasından ekonomist Susana Cruz, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşına benzer şekilde ekonomilerde sert etkiler yaratabileceğini dile getiriyor. Cruz’a göre petrol fiyatlarında geçici olarak yaşanacak %20’lik bir artış bile, merkez bankalarının enflasyonla mücadeledeki para politikalarını yeniden gözden geçirmesine yol açabilir.
Cruz’un analizine göre, petrol fiyatlarındaki böyle bir artış senaryosunda ABD'de enflasyon %0,5, Euro Bölgesi'nde %0,4 ve İngiltere'de %0,3 puan yükselebilir. Bu durum, ABD Merkez Bankası'nın beklenen faiz indirimlerini erteleyebileceği anlamına geliyor.
Uzmanlar: “İran Tehdit Eder, Ama Fiili Kapatma Zor”
Ulusal Enerji Analitiği Merkezi’nden Paul Tice, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatma kapasitesine sahip olmadığını savunuyor. Pazartesi günü Brent petrol fiyatı 78,97 dolardan 70 dolar seviyelerine gerilerken, yatırımcıların boğazdan sevkiyatların devam ettiğine ikna olduğu görülüyor. Başkan Trump ise Truth Social hesabından yaptığı açıklamada, petrol fiyatlarının düşük tutulması yönünde sektöre çağrıda bulundu.
Borsalar Tetikte, Etkiler Kalıcı Olabilir
Panmure Liberum’un raporuna göre, Brent petrol fiyatlarında yaşanacak %20’lik bir artış, ABD borsalarında %5 ila %10 arasında düşüşe yol açabilir. Bu durumun etkilerinin 2025’in üçüncü çeyreğinde zirveye ulaşması, ancak tam toparlanmanın 2026 yılı sonlarını bulması bekleniyor.
Öte yandan Bank of America’nın eski baş ekonomisti Ethan Harris, petrolden ziyade ticaret savaşlarının etkisinden endişe ediyor. Harris’e göre, yaz aylarında ABD tüketicileri tarifeler kaynaklı fiyat artışlarını daha çok hissedecek. “Petrol şokları genelde geçici algılanır. ABD artık petrole çok daha az bağımlı” diyen Harris, böyle bir artışın GSYİH üzerindeki etkisinin %0,1’in altında kalacağını öngörüyor.
Alternatif Güzergâhlar Gündemde
Goldman Sachs analistleri, mevcut durumda petrol fiyatlarında jeopolitik risk primi olarak varil başına yaklaşık 12 dolarlık bir artış yaşandığını ifade ediyor. Boğazdan geçen petrol miktarının bir ay boyunca %50, sonrasında ise 11 ay boyunca %10 azalması durumunda, Brent petrolün 110 dolara çıkabileceği tahmin ediliyor.
Macquarie Bank stratejistlerine göre ise, Hürmüz’ün kapanması halinde bölgedeki bazı ülkeler kara yoluyla ihracat yapmaya yönelebilir. Ancak bu senaryoda İran’ın ekonomik yükü çok daha ağır olabilir.
