Amerika Birleşik Devletleri’nin onlarca yıldır sürdürdüğü Stratejik Petrol Rezervi (SPR) sistemi, küresel enerji krizlerinde Washington’un en önemli ekonomik ve jeopolitik silahlarından biri olarak görülüyor. Petrol arzında yaşanabilecek kesintilere karşı oluşturulan dev rezervler, savaşlardan ambargolara kadar birçok kriz döneminde devreye sokuldu. Bugün İran’la yaşanan Hürmüz Boğazı gerilimi sonrası tekrar devreye alınan stratejik petrol rezervinin, tarihte Körfez Savaşı’ndan Rusya-Ukrayna savaşına kadar büyük kriz dönemlerinde zaman zaman kullanıldığı belirlendi.
1975’TE KURULDU
ABD’nin stratejik petrol rezervi fikri ilk kez İkinci Dünya Savaşı yıllarında gündeme gelse de sistemin resmi olarak kurulması, 1973-1974 petrol krizinin ardından gerçekleşti. Arap ülkelerinin uyguladığı petrol ambargosu sonrası Batı’da büyük enerji krizi yaşanırken, benzin istasyonlarında uzun kuyruklar oluşmuş ve petrol fiyatları sert yükselmişti. Bu gelişmenin ardından dönemin ABD Başkanı Gerald Ford tarafından 1975 yılında imzalanan yasa ile Stratejik Petrol Rezervi sistemi oluşturuldu.
YER ALTI TUZ MAĞARALARINDA SAKLANIYOR
Rezerv sistemi, olası savaşlar, enerji ambargoları, doğal afetler veya küresel arz krizlerinde ABD ekonomisini korumayı amaçlıyor. Devasa rezervler, Teksas ve Louisiana kıyılarındaki yer altı tuz mağaralarında saklanıyor. ABD Enerji Bakanlığı verilerine göre sistemin toplam kapasitesi yaklaşık 727 milyon varil seviyesine ulaşıyor.
İLK BÜYÜK KULLANIM KÖRFEZ SAVAŞI'NDA
ABD’nin stratejik silah olarak görülen rezervlerini bugüne kadar rezervleri bazı kritik dönemlerde kullandığı belirlendi. Türkinform'un açık kaynaklardan edindiği bilgilere göre, ABD’nin stratejik petrol rezervinden ilk büyük kullanım 1991’deki Körfez Savaşı sırasında gerçekleşti. Irak’ın Kuveyt’i işgal etmesi sonrası petrol piyasalarında yaşanan şok nedeniyle rezervlerden petrol piyasaya sürüldü.
2005 yılında ise Katrina Kasırgası sonrası Meksika Körfezi’ndeki rafineri ve üretim tesislerinin zarar görmesi nedeniyle rezervler yeniden devreye alındı. Enerji altyapısındaki büyük hasar nedeniyle piyasaya milyonlarca varil petrol sürüldü.
2011’de Libya İç Savaşı sırasında küresel petrol arzında yaşanan kesinti nedeniyle Uluslararası Enerji Ajansı koordinasyonunda rezervlerden yeniden satış yapıldı.
EN BÜYÜK KULLANIM RUSYA-UKRAYNA SAVAŞINDA YAŞANDI
ABD’nin stratejik petrol rezervindeki en büyük kullanımı ise Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında yaptığı tespit edildi. ABD Başkanı Joe Biden yönetimi’nin, yükselen benzin fiyatlarını düşürmek amacıyla rezervlerden toplam 180 milyon varilden fazla petrolün piyasaya sürülmesine izin verdiği belirlendi. Günlük yaklaşık 1 milyon varillik satışlarla yapılan bu hamle, tarihin en büyük stratejik rezerv müdahalelerinden biri olarak kayıtlara geçti.
1984’TEN BU YANA EN DÜŞÜK SEVİYEYE İNMİŞTİ
Bu süreç sonrası ABD’nin rezerv seviyesi 1980’lerden bu yana en düşük noktalarından birine geriledi. 2022’de rezervlerin yaklaşık 416 milyon varile kadar düştüğü belirtilirken, bu seviyenin 1984’ten beri görülen en düşük oran olduğu açıklandı.
Son dönemde ise Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim ve küresel enerji krizleri nedeniyle rezerv sistemi yeniden gündeme geldi. ABD yönetimi 2026 yılında enerji fiyatlarını düşürmek amacıyla rezervlerden yeniden büyük miktarda petrol piyasaya sürme kararı aldı. Açıklanan plana göre yaklaşık 172 milyon varil petrolün piyasaya verilmesi hedefleniyor. Petrolün piyasaya sürülmesine yönelik hamleler de başladı.
ABD’den petrol yüklü 2 dev tanker gemisi Türkiye’ye doğru yola çıktı.
