Dil bilgisinde isimleri çeşitli yönlerden niteleyen veya belirten sözcüklere sıfat (ön ad) denilmektedir. Sıfatlar, kullanım amaçlarına göre niteleme ve belirtme sıfatları olmak üzere iki ana kategoriye ayrılır. Niteleme sıfatları bir ismin rengini, şeklini veya durumunu bildirirken; belirtme sıfatları o ismin yerini, miktarını veya kesin olmayan özelliklerini ortaya koyar.
BELİRTME SIFATI NEDİR VE ÖZELLİKLERİ NELERDİR?
Belirtme sıfatları, isimlerin önüne gelerek onları geçici veya teknik özellikleriyle tanımlayan kelime gruplarıdır. Bu sıfatlar, varlıkların kalıcı niteliklerinden ziyade, o varlığın hangi varlık olduğunu veya ne kadar olduğunu anlamamıza yardımcı olur. Belirtme sıfatlarının en belirgin özelliği, isme sorulan "Hangi?", "Kaç?" veya "Ne kadar?" gibi soruların cevabı olmalarıdır. Bir cümlede belirtme sıfatı kullanıldığında, söz konusu ismin kapsamı daraltılmış ve işaret edilen varlık somutlaştırılmış olur.
BELİRTME SIFATI ÇEŞİTLERİ NELERDİR?
Belirtme sıfatları, isme kattıkları anlama göre dört farklı alt başlıkta incelenir:
- İşaret (Gösterme) Sıfatları: İsimleri yerini belirterek işaret eden sıfatlardır. "Bu", "şu", "o", "öteki", "beriki" gibi kelimeler bu gruba girer. Örneğin: Bu kitap, öteki sokak.
- Sayı Sıfatları: Varlıkların miktarını veya sırasını bildiren sıfatlardır. Kendi içinde asıl sayı, sıra sayı, üleştirme ve kesir sayı sıfatları olarak dörde ayrılır. Örneğin: Üç elma, beşinci kat, ikişer kalem.
- Belgisiz Sıfatlar: İsimleri kesinlik kazandırmadan, belirsiz bir şekilde belirten sıfatlardır. "Bazı", "birkaç", "hiçbir", "tüm", "her" gibi sözcükler örnektir. Örneğin: Bazı insanlar, birkaç gün.
- Soru Sıfatları: İsimleri soru yoluyla belirten ve cevabı yine bir sıfat olan kelimelerdir. Örneğin: Nasıl bir ev? Kaçıncı soru? Hangi yol?
BELİRTME SIFATI VE NİTELEME SIFATI ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Cümle içerisindeki bir sıfatın türünü belirlemek için isme doğru soruları yöneltmek gerekir. Eğer isme "Nasıl?" sorusu sorulabiliyorsa ve cevap alınabiliyorsa bu bir niteleme sıfatıdır. Ancak isme "Hangi?", "Kaç?" veya "Ne kadar?" soruları sorulduğunda alınan cevap belirtme sıfatı olarak adlandırılır. Örneğin, "Kırmızı kazak" tamlamasında "kırmızı" kelimesi kazağın rengini (niteliğini) belirtirken; "Şu kazak" tamlamasında "şu" kelimesi kazağın yerini işaret ederek onu belirtmektedir. Ayrıca bir isim aynı anda hem niteleme hem de belirtme sıfatı alabilir; "O güzel gün" tamlamasında "o" belirtme sıfatı, "güzel" ise niteleme sıfatıdır.
