Türk Ceza Kanunu kapsamında yer alan bilinçli taksir kavramı, bir suçun işleniş biçimindeki kusur derecesini ifade eder. Günlük hayatta en çok ölümlü veya yaralanmalı trafik kazalarında karşımıza çıkan bu terim, failin olumsuz sonucu öngörmesine rağmen "bir şey olmaz" düşüncesiyle hareket etmesini temel alır. Hukuki süreçlerde ceza miktarını önemli ölçüde artıran bu kavram, yargılamanın en kritik noktalarından birini oluşturur.
BİLİNÇLİ TAKSIR NEDİR?
Türk Ceza Kanunu'nun 22. maddesinin 3. fıkrasında tanımlanan bilinçli taksir, failin neticeyi öngörmesine rağmen, bu neticenin gerçekleşmeyeceğine güvenerek hareket etmesidir. Bu durumda fail, neticenin meydana gelmesini istememektedir; ancak sonucun doğabileceğini bilmekte ve buna rağmen kuralları ihlal etmektedir.
Bilinçli taksirin oluşması için şu şartların bir arada bulunması gerekir:
- Eylemin taksirle işlenebilen bir suç olması,
- Failin hareketinin sonucunda bir zararın doğabileceğini öngörmesi,
- Failin bu sonucu istememesi,
- Neticeye olan güvenin rasyonel bir temele dayanmaması.
BİLİNÇLİ TAKSİR İLE BASİT TAKSİR ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Basit taksir ile bilinçli taksir arasındaki temel fark "öngörü" unsurunda yatar. Basit taksir durumunda fail, özen yükümlülüğüne aykırı davranır ancak sonucun gerçekleşebileceğini hiç düşünmez, yani sonucu öngöremez.
Bilinçli taksir durumunda ise fail, sonucun gerçekleşebileceğini bilir yani öngörür; ancak yeteneklerine, şansına veya dış etkenlere güvenerek sonucun gerçekleşmeyeceğine inanır. Yargıtay kararlarında bu ayrım, failin psikolojik durumu ve olayın akışına göre titizlikle incelenmektedir. Örneğin, kırmızı ışıkta hızla geçen bir sürücü kaza yapabileceğini öngördüğü halde "şoförlüğüne güvenerek" geçiyorsa bilinçli taksir söz konusu olur.
BİLİNÇLİ TAKSİR CEZASI NE KADAR?
Kanun koyucu, bilinçli taksiri basit taksire göre daha ağır bir kusur olarak kabul etmiştir. Bu nedenle ceza oranlarında ciddi bir artırıma gidilir. Türk Ceza Kanunu uyarınca, taksirli bir suçun bilinçli taksir ile işlendiği saptanırsa, ilgili suç için belirlenen temel ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
Örneğin, taksirle öldürme suçunda temel ceza hapis cezası iken, eylemin bilinçli taksirle gerçekleştirilmesi durumunda bu ceza yarı oranında artırılarak uygulanır. Ayrıca bazı durumlarda bilinçli taksirle işlenen suçlarda hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi veya ertelenmesi daha zor şartlara bağlanabilmektedir.
