Macaristan’ın başkenti Budapeşte, Orta Avrupa’nın en etkileyici şehirlerinden biri olarak hem tarihi hem de kültürel dokusuyla ziyaretçilerini büyülüyor. Tuna Nehri’nin iki yakasında kurulan şehir, imparatorluk mirası, Osmanlı izleri ve modern Avrupa atmosferinin iç içe geçtiği nadir merkezlerden biri. Şehri adım adım gezerken yalnızca bir turistik destinasyonu değil, aynı zamanda Avrupa tarihinin derin katmanlarını da keşfetmek mümkün.
Budapeşte’de Boráros tér civarında konaklamak, şehrin birçok noktasına ulaşım açısından oldukça avantajlı. Özellikle tramvay hattı, şehrin en pratik ulaşım araçlarından biri olarak dikkat çekiyor. Tuna kıyısı boyunca ilerleyen tramvay hatları sayesinde Budapeşte’nin tarihi ve turistik noktalarına kısa sürede ulaşmak mümkün. Avrupa şehirlerinde nadiren bu kadar verimli çalışan bir toplu taşıma sistemi görmek, Budapeşte’yi gezginler açısından oldukça rahat bir şehir haline getiriyor.
BUDA VE PEŞTE: TEK BİR ŞEHRİN İKİ AYRI RUHU
Budapeşte aslında tarih boyunca iki farklı şehirden oluşuyordu: Tuna Nehri’nin batı yakasında Buda, doğu yakasında ise Peşte bulunuyordu. Buda tarafı daha çok tepeler, kaleler ve aristokrat yapıların bulunduğu tarihi bir bölge olarak öne çıkarken, Peşte daha düz bir arazi üzerinde kurulu ve ticaretin geliştiği canlı bir merkezdi.
1873 yılında Buda, Peşte ve Obuda şehirlerinin birleşmesiyle bugünkü Budapeşte ortaya çıktı. Bu birleşme, Macaristan’ın modern başkentinin doğuşu olarak kabul ediliyor. Günümüzde de şehirde dolaşırken bu iki farklı karakteri hissetmek mümkün. Buda tarafı daha sakin, tarihi ve panoramik manzaralar sunarken; Peşte tarafı daha hareketli, modern ve sosyal hayatın yoğun olduğu bir bölge.
BUDA KALESİ VE OSMANLI BAĞLANTISI
Budapeşte’nin en etkileyici noktalarından biri şüphesiz Buda Kalesi. Şehre hakim tepede bulunan kale kompleksi, yalnızca mimarisiyle değil sunduğu manzarayla da ziyaretçileri etkiliyor. Buradan bakıldığında Tuna Nehri, zincir köprü ve Parlamento binası adeta bir tablo gibi görünür.
Kale çevresinde dikkat çeken heykellerden biri ise Osmanlı ile yapılan savaşları tasvir eden anıtlardan biri. Özellikle Macar tarihinde önemli bir yer tutan 1686 Budin Kuşatması’nı anlatan tasvirler ve heykeller burada görülebiliyor. Bu savaş, Habsburg ordularının Osmanlı İmparatorluğu’ndan Budin’i geri aldığı dönüm noktalarından biri olarak Macar tarih anlatısında önemli bir yere sahip.
Heykellerde ve kabartmalarda Osmanlı ile yapılan savaş sahneleri detaylı biçimde resmedilmiş durumda. Bu anıtlar, Macaristan’ın Osmanlı dönemini hatırlama biçimini de gözler önüne seriyor.
TUNA’NIN KIYISINDA TARİHLE BAŞ BAŞA
Budapeşte’nin kalbi ise şüphesiz Tuna Nehri. Şehrin ortasından geçen bu dev nehir, Avrupa’nın en önemli su yollarından biri olarak kabul ediliyor.
Tuna kıyısında yürürken insan kendisini tarihin içinde hissediyor. Özellikle Parlamento binası ile Buda Kalesi arasındaki manzara, Avrupa’nın en ikonik şehir görüntülerinden biri olarak kabul ediliyor.
Nehir kıyısında yürürken akla gelen dizelerden biri de Plevne Marşı’nın ünlü sözleri oluyor: “Tuna nehri akmam diyor…” Osmanlı-Rus savaşlarının hafızalarda bıraktığı izler düşünüldüğünde, Tuna kıyısında bu dizelerin zihinde yankılanması oldukça anlamlı bir his bırakıyor.
AVRUPA’NIN EN GÖRKEMLİ PARLAMENTO BİNALARINDAN BİRİ
Budapeşte Parlamentosu, Avrupa’nın en büyük ve en etkileyici parlamento binalarından biri olarak kabul ediliyor. 1904 yılında tamamlanan yapı, neo-gotik mimarisiyle dikkat çekiyor.
Tuna kıyısında yükselen bu dev yapı, 691 odası ve yaklaşık 20 kilometrelik koridor ağıyla Avrupa’nın en büyük parlamentolarından biri. Yapının mimarisinde İngiltere’deki Westminster Sarayı’ndan esinlenildiği biliniyor.
Parlamento binasının özellikle gece aydınlatması, Budapeşte’nin en etkileyici görüntülerinden birini oluşturuyor. Tuna kıyısından bakıldığında yapı adeta altın rengi bir saray gibi parlıyor.
AVRUPA HUNLARINDAN GELEN İSİMLER VE ATTİLA MİRASI
Budapeşte’de dikkat çeken kültürel unsurlardan biri de Attila isminin yaygınlığı. Macar toplumunda Attila adı oldukça sık kullanılan bir isim ve bu durum Avrupa Hunları ile kurulan tarihsel bağın bir yansıması olarak görülüyor.
Macar tarih anlatısında Hun İmparatorluğu ve Attila önemli bir figür olarak kabul ediliyor. Aşağıdaki görsel Macaristan'ın ünlü şairlerinden Attilla Jozsef'e ait bir heykel.
"Atam Volga’dır, Anam Tuna
Tuna’nın kıyısında genç kızlar çamaşır yıkar
Tuna'nın çamurları
Türk Kokar, Roman Kokar, Tatar Kokar, Macar Kokar…”
Bu sözler ise onun şiirlerinden bir dörtlük...
Her ne kadar modern tarih yazımı Macarların doğrudan Hunların devamı olduğu iddiasını kesin bir şekilde doğrulamasa da Macar kültüründe bu bağ güçlü bir kimlik unsuru olarak yaşatılıyor. Bu bağın akademik yansımalarından biri de Budapeşte’deki Türkoloji çalışmaları. Macaristan’da Türk dili ve tarihi üzerine çalışan önemli akademik kurumlar bulunuyor. Özellikle Eötvös Loránd Üniversitesi bünyesindeki Türkoloji çalışmaları Avrupa’daki en köklü araştırma merkezlerinden biri olarak biliniyor.
MACARCA VE TÜRKÇE ARASINDAKİ İLGİNÇ BENZERLİKLER
Macaristan’da dolaşırken Türkçeye benzeyen bazı kelimeler duymak oldukça dikkat çekici bir deneyim. Bunun nedeni, Macarca ile Türkçe arasında tarihsel etkileşim bulunması.
Macarca Ural-Altay dil teorisi kapsamında Türkçeyle aynı dil ailesinde değerlendirilmişti. Günümüzde dil bilimciler bu teoriyi kesin bir akrabalık olarak kabul etmese de iki dil arasında tarih boyunca yoğun etkileşim olduğu biliniyor.
Osmanlı döneminde ve daha öncesinde yaşanan temaslar sonucunda Macarcaya birçok Türkçe kökenli kelime girdi. Örneğin “alma” (elma), “tenger” (deniz), “kapu” (kapı) gibi kelimeler Türk dilleriyle ilişkilendiriliyor.
Bu nedenle Macaristan’da Türk ziyaretçilere karşı kültürel bir yakınlık hissi bulunması şaşırtıcı değil.
SİYASİ MESAJLARLA DOLU BİR AVRUPA BAŞKENTİ
Budapeşte’nin dikkat çekici yönlerinden biri de şehirdeki siyasi atmosfer. Özellikle son yıllarda şehirde sık sık Avrupa Birliği politikaları ve Ukrayna savaşı ile ilgili mesajlar içeren billboardlar görmek mümkün.
Şehrin birçok noktasında Ukrayna’ya yapılacak yardımlar, AB içindeki politik tartışmalar ve Macaristan hükümetinin Avrupa Birliği ile yaşadığı görüş ayrılıklarını ima eden reklamlar dikkat çekiyor.
Bu durum Budapeşte’yi yalnızca turistik değil aynı zamanda politik açıdan da gözlem yapılabilecek bir şehir haline getiriyor. Bu görselde "Brüksel'e mesaj: ÖDEMİYORUZ!" yazıyor.
TEMİZ, DÜZENLİ VE TÜRKLERİ SEVEN BİR ŞEHİR
Budapeşte’nin en dikkat çeken özelliklerinden biri ise şehir temizliği ve düzeni. Avrupa’nın birçok büyük şehrine kıyasla oldukça temiz bir şehir yapısına sahip olması ziyaretçileri etkiliyor.
Bunun yanında Macarların Türklere karşı oldukça sıcak bir yaklaşımı olduğu da sıkça dile getiriliyor. Tarihsel bağlar, kültürel etkileşim ve akademik çalışmalar bu yakınlığı güçlendiren unsurlar arasında gösteriliyor.
Tuna’nın iki yakasında yükselen tarihi yapıları, imparatorluk mirası, Osmanlı izleri ve modern Avrupa atmosferiyle Budapeşte, yalnızca gezilecek bir şehir değil; aynı zamanda tarihle yürüyebileceğiniz bir açık hava müzesi gibi.
Bir gezgin için Budapeşte, Avrupa’nın kalbinde geçmiş ile bugünün aynı manzarada birleştiği nadir şehirlerden biri. Tuna kıyısında yürürken tarihin, siyasetin ve kültürün iç içe geçtiği bu şehirde zamanın nasıl geçtiğini anlamak bile zorlaşıyor.
