28 Haziran 1914'te Saraybosna'da yankılanan silah sesleri, modern tarihin en kanlı sayfalarını açtı. Avusturya-Macaristan veliahtı Arşidük Franz Ferdinand ve eşi Sophie, Sırp milliyetçisi Gavrilo Princip tarafından suikasta uğradı. Bu olay, I. Dünya Savaşı'nın doğrudan fitilini ateşledi. Princip, Kara El örgütünün üyesiydi ve Sırbistan'daki milliyetçi akımların simgesi haline geldi. Suikast, Avrupa'daki gergin ittifak sistemini anında harekete geçirdi.
Suikastın detayları, dönemin istihbarat zafiyetlerini gözler önüne serdi. Ferdinand'ın konvoyu yanlış bir sokağa sapınca, Princip'in karşısına çıktı. Bu tesadüf, emperyalist rekabetin kırılgan dengesini bozdu. Avusturya-Macaristan, Sırbistan'ı suçlayarak 23 Temmuz'da ültimatom verdi. Sırbistan'ın kısmi kabulüne rağmen, 28 Temmuz'da Belgrad'a savaş ilan edildi.
İTTİFAKLAR ZİNCİRİ
I. Dünya Savaşı, ulusal çıkarlar ve gizli anlaşmalarla örülmüş ittifaklar ağı sayesinde hızla yayıldı. İki ana blok öne çıktı:
Üçlü İtilaf: İngiltere, Fransa ve Rusya. Bu ittifak, Alman yayılmacılığına karşı savunma amaçlı kurulmuştu.
Üçlü İttifak: Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya. İtalya sonradan taraf değiştirdi.
Avusturya'nın Sırbistan'a saldırısı, Rusya'nın Slav kardeşlerini korumak için seferberlik ilan etmesine yol açtı. Almanya, Rusya'ya ve Fransa'ya karşı harekete geçti. 1 Ağustos'ta Rusya'ya, 3 Ağustos'ta Fransa'ya savaş açtı. Schlieffen Planı gereği, Alman orduları Belçika üzerinden Fransa'ya saldırdı. Bu, tarafsız Belçika'nın işgaliyle İngiltere'yi savaşa soktu – 4 Ağustos 1914.
İttifaklar, Balkan Savaşları (1912-1913) ve Fas Krizi (1905-1911) gibi öncü olaylarla zaten gerilmişti. Her ülke, diğerinin hamlesini kendi varlığına tehdit olarak görüyordu.
UZUN VADELİ NEDENLER
Savaşın kökleri, 19. yüzyılın sonlarında atıldı. Milliyetçilik, özellikle Balkanlar'da Osmanlı İmparatorluğunun çöküşüyle patlama yaptı. Panslavizm, Sırpları Rusya'ya yaklaştırırken Alman milliyetçiliği Bismarck'ın birleştirdiği imparatorluğu güçlendirdi.
Emperyalizm, sömürge rekabetini kızıştırdı. Almanya'nın Afrika ve Pasifik'teki yayılmacılığı, İngiltere ve Fransa'yı rahatsız etti. Boğazlar, Berlin-Bağdat Demiryolu gibi projeler, Ortadoğu'yu da çatışma alanına çevirdi.
Silahlanma yarışı ise dreadnought zırhlıları ve dev ordularla doruğa ulaştı. 1914'te Almanya 2,2 milyon askere, Fransa 1,8 milyona sahipti. Bu 'silahlı barış', en ufak kıvılcımı küresel yangına dönüştürdü.
SAVAŞIN İLK ANLARI
Temmuz sonundan Ağustos'a, seferberlik dalgası Avrupa'yı sardı. Almanlar, Schlieffen Planı'yla Paris'e 30 günde ulaşmayı hedefledi. Ancak Marne Muharebesi'nde (Eylül 1914) Fransızlar ve İngilizler durdu. Batı Cephesi'nde siper savaşı başladı – yıllarca sürecek bir kan gölü.
Doğu'da Ruslar Tannenberg'de (Ağustos 1914) ezildi, ama Avusturya'ya karşı Galicya'da ilerledi. Osmanlı, 29 Ekim'de Karadeniz'de Rus limanlarını bombalayarak İttifak'a katıldı. Bu, Kafkasya ve Çanakkale cephelerini açtı.
Japonya, Almanya'nın Pasifik kolonilerini ele geçirerek Asya'ya sıçradı. Savaş, emperyal haritayı yeniden çizmeye başladı.
Sonuçlar ve Miras: Yüzyılın Dönüm Noktası
I. Dünya Savaşı, 1918'e dek 16 milyondan fazla can aldı. Versay Antlaşması'yla Almanya cezalandırıldı, imparatorluklar dağıldı. Ancak tohumlar, II. Dünya Savaşı'nı ekti.
Bugün hala milliyetçilik ve ittifakların tehlikelerini hatırlatıyor.
