Birleşmiş Milletler (BM), yıllık milyarlarca dolar tutarındaki aidatların ödenmemesi nedeniyle ciddi bir nakit krizine sürükleniyor. Bu durum özellikle ABD'nin yaklaşık 2,2 milyar dolarlık ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi ile derinleşiyor. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, ocak ayı sonunda üye ülkelere gönderdiği mektupta, 2025 yılının rekor derecede ödenmemiş borçlarla kapandığını ve bu durumun organizasyonun mali çöküş riskini artırdığını vurguladı.
Mektupta, "Derinleşen kriz, programların uygulanmasını tehlikeye atıyor ve mali çöküş riskini artırıyor. Durum yakın gelecekte daha da kötüleşecek." ifadelerine yer verildi. Mali sıkıntının diğer nedeni ise BM'nin 1945'ten beri yürürlükte olan kuralları gereği, aidatlar ödenmese bile kullanılmayan bütçenin üye ülkelere iadesi zorunluluğu.
GEÇİCİ OLARAK KAPANABİLİR
ABD medyasına konuşan BM yetkilileri, kuruluşun yaklaşık 2,2 milyar dolarlık ana aidat borcunun yanı sıra aktif barışı koruma misyonları için yaklaşık 1,9 milyar dolar ek borçlu olduğunu belirtti. Finansman azlığı sebebiyle New York'taki BM Genel Merkezi'nin ağustos ayında geçici olarak kapatılabileceği, eylül ayında düzenlenmesi planlanan Genel Kurul toplantısının ise iptal edilebileceği uyarısı yapıldı.
Alman Kalkınma ve Sürdürülebilirlik Enstitüsünden BM Finansmanı Uzmanı Ronny Patz, AA'ya verdiği bilgilerde BM'nin çekirdek bütçesi ve aktif barış operasyonları bütçesinin zorunlu aidatlarla finanse edildiğini, mülteci ve kalkınma projelerinin ise gönüllü bağışlara dayandığını açıkladı. Ülkelerin ekonomik güçlerine göre belirlenen aidatların en büyüğü yüzde 22 ile ABD'ye, yüzde 20 ile Çin'e ait. Patz, zorunlu aidatların zamanında ödenmemesinin çekirdek bütçeyi sarstığını ve gönüllü katkıların azalmasının insani yardım ve kalkınma programlarını zor duruma soktuğunu kaydetti.
ABD'NİN BORCU BM'Yİ İFLASIN EŞİĞİNE GETİRDİ
Özellikle ABD, 2024 ve 2025 yılı aidatlarını ya hiç ya da sınırlı ölçüde ödemiş; 2026 yılı ödemeleri ise belirsizliğini koruyor. Çin ise aidatlarını yıl başında tek seferde ödemek yerine yıl içine yayarak BM'nin nakit akışını zorlaştırıyor. Patz, mali açıdan iflasın harcamaların kısılmasıyla şimdilik engellenebileceğini ancak bunun krizi gelecekte daha da ağırlaştıracağını belirtti.
Aidat ödemelerinde yaşanan aksaklıklara rağmen, aidatlarını zamanında ödemeyen ülkelere yönelik yaptırımlar sınırlı. Patz, yalnızca iki yıl üst üste aidat ödemeyen ülkelerin Genel Kurul'daki oy haklarının askıya alınmasının ciddi bir yaptırım olduğunu, bunun dışında etkili bir mekanizma bulunmadığını ifade etti. Özellikle ABD için bu baskı araçlarının yetersizliğine dikkat çekti.
Uzman Patz, mali krizin geçici değil, uzun vadeli bir sorun olarak ele alınması gerektiğini, mevcut kuralların bu sorunu derinleştirdiğini ve özellikle harcanmayan bütçelerin üye ülkelere iadesine yönelik kuralların acilen değiştirilmesinin şart olduğunu belirtti. Ayrıca, ABD'nin ödeme yapmaması ihtimaline karşı 'acil durum bütçesi' oluşturulmasını önerdi.
