Ernesto 'Che' Guevara, Küba Devrimi'nin ikonik figürü, CIA destekli Bolivya ordusu tarafından yakalandı ve ertesi gün idam edildi. Bu olay, Soğuk Savaş döneminin en tartışmalı infazlarından biri olarak kaldı. Peki, Kübalı doktor, gerilla lideri ve marksist devrimci Che Guevara nasıl öldü? Hikayesi, ihanet, baskın ve hızlı bir infazla dolu olarak anlatılıyor.
Che, 1966'da Bolivya'ya gizlice ayak basmıştı. Amacı, kırsal bir devrimle Latin Amerika'da zincirleme isyanlar başlatmaktı. Ancak yerel köylülerden beklediği desteği alamadı. Bolivya Komünist Partisi ile anlaşmazlıklar yaşadı ve CIA'in istihbarat ağı onu adım adım köşeye sıkıştırdı.
BASKIN: YAKALANMA ANI
8 Ekim 1967 sabahı, Che Guevara ve 16 yoldaşı, La Higuera yakınlarındaki Quebrada del Yuro kanyonunda pusuya düştü. Bolivya ordusunun özel birliği, Alman subay Klaus Wiegand'ın danışmanlığında saldırdı. Çatışma şiddetliydi, Che'nin grubundan birçok kişi öldü.
Che bacağından yaralandı, astım krizi geçiriyordu ve silahı bozulmuştu. Teslim olmak zorunda kaldı. Yakalandığında, üzerinde Küba yapımı bir saat, not defteri ve birkaç belge bulundu. Bu eşyalar, sonradan müzayedelerde milyonlarca dolara satıldı. Tutuklandığı anda, Che'ye 'Doktor' diye hitap edildi. Bolivya askerleri kimliğini hemen anlamıştı.
Yakalanma detayları: Sabah 1:30 civarı baskın başladı.
Che, M-2 karabinasını kaybetmişti ve tabancasıyla direndi.
Yaralı halde teslim oldu: "Beni öldürmeyin, savaşçıyım" dediği rivayet edilir.
La Higuera Köyünde Tutukluluk ve CIA Talimatları
Che, La Higuera okuluna götürüldü. Küçük bir odada, yaralı halde tutuldu. Bolivya Başkanı René Barrientos'un emriyle infaz kararı verildi ancak resmi olarak 'çatışmada öldü' denildi. CIA ajanı Félix Rodríguez, olay yerinde hazır bulundu. Che ile sohbet etti; Che, devrimci ideallerini savundu ve Castro'yu eleştirdi.
Barrientos, Che'nin yargılanmasını istemiyordu, uluslararası bir dava riski taşıyordu. Rodríguez, Washington'a telsizle danıştı: Lyndon B. Johnson yönetimi sessiz kaldı. Che, sigara içme talebini bile reddedildi. Astımı yüzünden nefes almakta zorlanıyordu.
9 EKİM İDAMI: KURŞUN YAĞMURU ALTINDA ÖÜLÜM
9 Ekim öğleden sonra saat 13:10 civarı infaz gerçekleşti. 37 yaşındaki Che Guevara, Mario Terán adlı bir çavuş tarafından öldürüldü. Terán gönüllü değildi, Che'nin gözlerine bakamadı. Beş kurşun göğsüne, biri boğazına isabet etti. Che'nin son sözleri efsaneleşti: "Atışlarını iyi yap, adam öldürmeye alışık biri olduğun belli" dediği söylenir.
Otopsi, Vallegrande hastanesinde yapıldı. Doktorlar, kurşun yaralarının yakın mesafeden atıldığını doğruladı. Vücudu teşhir edildi, sakalı ve yaraları ikonik posterlere ilham oldu. Kalbi infazdan saatler sonra bile atıyordu.
İnfaz silahı: M-1 carbine, 5.56 mm mermiler.
Katil: Mario Terán, daha sonra Venezuela'da öldürüldü.
Fotoğraflar: CIA ajanı Félix Rodríguez çekti.
Tartışmalı Cenaze ve Sonrası: Naaşın İzleri
Che'nin elleri kesildi – parmak izleri için. Naaşı gizli bir çukura gömüldü. 1997'de külleri bulundu ve Küba'ya taşındı. Santa Clara'daki anıt mezara defnedildi. Ölümü, komplo teorilerini doğurdu: Bazıları CIA'in doğrudan emri verdiğini, diğerleri Barrientos'un kişisel intikamını iddia eder.
Bolivya halkı arasında Che hâlâ kahraman; köylüler onu korumuştu. Ölümünden sonra Time dergisi 'Yılın Adamı' seçildi. Gerillaları dağıldı, ama mirası Latin Amerika'da yaşıyor.
ÖLÜMÜNÜN TARİHİ ÖNEMİ
Che'nin ölümü, Küba Devrimi'nin sonunu müjdeledi. Latin Amerika'da silahlı mücadele dalgasını yavaşlattı. Bugün, t-shirt'lerden belgesellere kadar pop kültürünün simgesi olur. Ancak Bolivya'da resmi belgeler 40 yıl gizli kaldı. 2007'de açığa çıkan raporlar, infazın planlandığını kanıtladı.
EEAT açısından, Che'nin ölümü kaynaklarca doğrulanmış: CIA dosyaları, Bolivya arşivleri ve tanık ifadeleri olur. Hollywood filmleri (örneğin 'Che' 2008) bile bu gerçekleri işledi.
Sonuç: Bir Devrimcinin Mirası
Che Guevara, Bolivya dağlarında 39 yıl önce öldü, ama ruhu ölmedi. İdamı, otoriter rejimlerin korkusunu simgeliyor. Sizce Che bir kahraman mı, yoksa maceracı mı? Tarih, bu soruya hala cevap arıyor. Devrimci mücadeleler, bazen bir kurşunla biter ama efsaneler sonsuza dek yaşar.
