Türkiye'de milyonlarca çalışanın en büyük hayali olan emeklilik, 8 Eylül 1999 öncesi sigortalı olanlar için EYT yasası ile gerçeğe dönüştü. Ancak bu tarihi az bir farkla kaçıranlar veya prim günü eksik olanlar için yeni çözüm yolları büyük bir merakla araştırılıyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatında yer alan yasal haklar sayesinde, geçmişte çalışılmayan bazı süreler borçlanma yöntemiyle satın alınabiliyor. Bu sistem, sigorta başlangıç tarihini öne çekerek veya eksik prim günlerini tamamlayarak 47, 48, 49, 50 ve 51 yaşlarındaki vatandaşlara erken emeklilik fırsatı tanıyor.
EMEKLİLİK İÇİN PRİM GÜN SAYISI VE SİGORTA ŞARTLARI NELERDİR?
Türkiye'deki emeklilik sistemi, kişinin ilk defa sigortalı olduğu tarihe göre şekillenmektedir. 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigorta girişi olanlar EYT kapsamında değerlendirilirken, bu gruptaki kadınlar için 20 yıl, erkekler için ise 25 yıllık sigortalılık süresi ve belirli bir prim gününü doldurmak yeterli olmaktadır. Bu grupta yaş şartı aranmadığı için primini tamamlayanlar doğrudan emeklilik hakkı kazanır. Ancak 8 Eylül 1999 sonrası işe girenler için emeklilik tablosu değişmekte, prim gününün yanı sıra yaş sınırı da devreye girmektedir. Bu noktada çalışanların bağlı bulunduğu sigorta statüsü büyük önem taşır. Bir işverene bağlı olarak çalışanlar 4A (SSK), kendi işini yapanlar veya şirket ortakları 4B (BAĞ-KUR), kamu personeli ise 4C (Emekli Sandığı) statüsünde prim ödemektedir. Çalışma imkanı bulamayanlar ise isteğe bağlı sigorta ile BAĞ-KUR üzerinden primlerini kendileri yatırarak emekliliğe hak kazanabilmektedir.
SGK GERİYE DÖNÜK PRİM BORÇLANMASI NASIL YAPILIR?
Çalışma hayatında eksik prim günleri bulunan kişilerin geçmişe dönük istedikleri herhangi bir boşluğu parayla satın almaları mümkün değildir. Ancak kanunların belirlediği özel durumlarda "borçlanma" adı verilen yasal bir hak devreye girmektedir. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 41. maddesinde düzenlenen bu hak, sigortalılık süresine dahil edilmek üzere geçmişteki belirli çalışılmayan dönemler için SGK'ya toplu ödeme yapılması anlamına gelir. Bu yöntem sayesinde eksik prim günleri tamamlanabilir ve bazı durumlarda sigorta başlangıç tarihi geriye çekilerek emeklilik yaşı öne alınabilir.
HANGİ SÜRELER EMEKLİLİK İÇİN BORÇLANILABİLİR?
SGK mevzuatına göre borçlanma yapılabilecek süreler oldukça geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. En çok bilinen ve uygulanan yöntemlerin başında kadınlar için doğum, erkekler için ise askerlik borçlanması gelmektedir. Bunun yanı sıra memurların aylıksız izin kullandıkları dönemler, sigortalı olmadan önce yapılan doktora veya tıpta uzmanlık eğitim süreleri, avukatların staj dönemleri ve hekimlerin fahri asistanlık süreleri de borçlanma kapsamındadır. Ayrıca grev ve lokavt nedeniyle çalışılamayan günler, haksız yere tutuklu kalınan veya gözaltında geçen süreler, seçim kanunları gereği görevden ayrı kalınan dönemler ile part-time (kısmi süreli) çalışanların ve ücretli öğretmenlerin eksik kalan günleri de SGK'ya toplu ödeme yapılarak prim gününe eklenebilmektedir.
DOĞUM VE ASKERLİK BORÇLANMASI SİGORTA BAŞLANGICINI GERİYE ÇEKER Mİ?
Borçlanma hakkının çalışanlara sunduğu en kritik avantaj, sigorta başlangıç tarihini geriye çekebilme ihtimalidir. Kadın çalışanlar, sigorta girişinden sonra dünyaya gelen en fazla üç çocuk için doğum borçlanması yapabilmektedir. Her bir çocuk için 720 gün olmak üzere toplamda 2.160 gün (6 yıl) prim kazanma hakkı sunulan bu sistem, eksik primleri hızla tamamlayarak emeklilikte bekleme süresini ortadan kaldırır. Ayrıca stajyer veya çırak olarak çalışmaya başladıktan sonra doğum yapan anneler, bu süreleri borçlandıklarında normal sigorta başlangıç tarihlerini doğrudan geriye çekebilmektedir. Erkek çalışanlar ise askerlik borçlanması sayesinde büyük bir avantaja sahiptir. Sigortalı olmadan önce yapılan askerlik görevine ait süreler borçlanıldığında, kişinin sigorta başlangıç tarihi borçlanılan gün sayısı kadar geriye gider. Bu durum, erkek sigortalıların emeklilik yaşını 1 yıl kadar öne çekerek çok daha erken maaşa bağlanmalarına olanak tanımaktadır. Sigorta başlangıcından sonra yapılan askerlik hizmetleri ise sadece eksik prim günlerini tamamlamak amacıyla kullanılabilmektedir.
