Ramazan ayının son günlerine yaklaşılmasıyla birlikte Müslümanların en çok araştırdığı konular arasında fıtır sadakası yani halk arasında bilinen adıyla fitre yer alıyor. Ramazan orucunun ardından bayrama ulaşmanın bir şükrü olarak verilen fitre, ihtiyaç sahiplerinin bayram sevincine ortak olmasını amaçlayan bir ibadet olarak kabul ediliyor. Bayram öncesinde yerine getirilmesi tavsiye edilen bu ibadetin ne zaman verilmesi gerektiği, son gününün hangi tarih olduğu ve bayramdan sonra verilip verilemeyeceği ise en çok merak edilen sorular arasında bulunuyor.
FİTRE NEDİR?
Halk arasında fitre olarak bilinen fıtır sadakası (sadaka-i fıtır), insan olarak yaratılmanın ve Ramazan orucunu tutarak bayrama ulaşmanın bir şükrü olarak verilen bir sadaka olarak tanımlanır.
Dinen zengin sayılan ve Ramazan ayının sonuna ulaşan Müslümanların belirli kişilere vermesi vacip kabul edilen bir ibadettir. İslam alimlerinden Nevevî'ye göre fıtır sadakası, Ramazan ayının tamamlanmasının ardından Müslümanların bayram sevincini toplumun tüm kesimleriyle paylaşmasına imkân sağlayan bir ibadet olarak ifade edilir.
Fitrenin vacip oluşuna ilişkin rivayetler Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd ve İbn Mâce gibi temel hadis kaynaklarında yer alır.
KİMLER FİTRE VERMEKLE YÜKÜMLÜDÜR?
Fitre ibadeti bireysel bir sorumluluğun yanı sıra aileyi de kapsayan bir yükümlülük olarak kabul edilir. Hz. Peygamber'in hadislerinde köle-hür, büyük-küçük, kadın-erkek her Müslüman için fitre verilmesi gerektiği ifade edilir.
Bu kapsamda kişi kendi fitresini vermekle yükümlüdür. Aynı zamanda küçük çocuklarının fitresini de vermesi gerekir. Bu nedenle aile reisleri, bakmakla yükümlü oldukları çocukların fitresini de vermekle sorumlu kabul edilir.
FİTRE KİMLERE VERİLİR?
Fıtır sadakası, kişinin bakmakla yükümlü olmadığı yoksul Müslümanlara verilmelidir. Bu ibadetin temel amacı, maddi imkânı bulunmayan kişilerin de bayram sevincine ortak olmasını sağlamaktır.
Fitre verirken dikkat edilmesi gereken temel ilke ise fitreyi veren kişinin bundan doğrudan ya da dolaylı olarak fayda sağlayacak durumda olmamasıdır. Bu kural zekât için de geçerli kabul edilir.
HANEFİLERE GÖRE FİTRE VERİLEMEYECEK KİŞİLER
Hanefî mezhebine göre bazı kişilere fitre verilmesi uygun görülmez. Bu kişiler arasında ana, baba, büyük anne ve büyük babalar yer alır.
Ayrıca oğul, kız ve onların çocukları ile eşe fitre verilmez. Asli ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olan zengin kişiler ile babası zengin olan ergenlik çağına ulaşmamış çocuklara da fitre verilmesi uygun kabul edilmez. Bu hükümler klasik fıkıh eserlerinden Merğinânî'nin el-Hidâye adlı eserinde ele alınır.
ŞAFİİLERE GÖRE FİTRE VERİLEMEYECEK KİŞİLER
Şâfiî mezhebi ve Ebû Yusuf'un görüşüne göre fitre Müslüman olmayan kişilere verilemez. Bu görüş Mâverdî'nin el-Hâvî adlı eserinde ve fıkıh kaynaklarında yer alır.
FİTRE NASIL BELİRLENİR?
Fitre miktarı belirlenirken temel ölçü, bir kişinin yaşadığı toplumun şartlarına göre bir günlük gıda ihtiyacının karşılanmasıdır.
Günümüzde bu miktar genellikle bir kişinin bir günlük, yaklaşık iki öğünlük gıda ihtiyacı esas alınarak belirlenir. Fitre tek bir fakire verilebileceği gibi birden fazla ihtiyaç sahibine de dağıtılabilir. Ancak bir kişiye verilen miktarın bir fitreden az olmaması gerekir.
FİTRE VERMEK İÇİN SON GÜN NE ZAMAN?
Fıtır sadakasının vacip olma zamanı Ramazan Bayramı'nın birinci günü olarak kabul edilir. Bununla birlikte İslam alimleri fitrenin bayramdan önce verilmesini daha uygun görür.
Bu nedenle Müslümanlar fitrelerini genellikle Ramazan ayı içerisinde ihtiyaç sahiplerine ulaştırmayı tercih eder. Bu uygulama sayesinde ihtiyaç sahiplerinin bayram öncesinde temel ihtiyaçlarını karşılaması amaçlanır.
FİTRE EN GEÇ NE ZAMAN VERİLEBİLİR?
Fıtır sadakası bayram günü de verilebilir. Fıkıh kaynaklarında fitrenin bayram namazından önce verilmesinin müstehap olduğu ifade edilir.
Şâfiî mezhebine göre meşru bir mazeret bulunmadığı takdirde fitrenin bayramın birinci gününün gün batımından sonraya bırakılması uygun görülmez. Bu görüş Nevevî'nin el-Mecmû adlı eserinde yer alır.
FİTRE BAYRAMDAN SONRA VERİLİR Mİ?
Fıkıh kaynaklarına göre fitre bayram gününden sonra da verilebilir. Ancak bu durum tercih edilen bir uygulama olarak kabul edilmez.
Fitrenin temel amacı bayram gününde ihtiyaç sahiplerinin de sevinç yaşayabilmesini sağlamaktır. Bu nedenle fitrenin Ramazan içinde veya bayram namazından önce verilmesi tavsiye edilir. Bayramdan sonra verilen fitre ise gecikmiş bir ibadet olarak değerlendirilir ancak geçersiz sayılmaz.
