TÜRKİYE’NİN İLK KADIN HEYKELTIRAŞI SABİHA BENGÜTAŞ
Türkiye’nin ilk kadın heykeltıraşı olarak bilinen Sabiha Bengütaş, Cumhuriyet döneminin önemli sanatçıları arasında yer alıyor. 1904 yılında İstanbul’da doğan Bengütaş, Sanayi-i Nefise Mektebi’nde (bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) heykel eğitimi aldı. Sanatçı, Atatürk ve İnönü anıtları başta olmak üzere birçok anıtsal esere imza attı. İtalya’da eğitimini sürdüren Bengütaş, Türkiye’de heykel sanatının gelişiminde öncü rol oynadı.
TÜRKİYE’NİN İLK KADIN DOKTORU SAFİYE ALİ
Türkiye’nin ilk kadın doktoru olarak bilinen Safiye Ali, 1894 yılında İstanbul’da doğdu. Almanya’da Würzburg Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde eğitim alan Ali, 1921 yılında mezun olduktan sonra Türkiye’ye döndü ve mesleğini icra etmeye başladı. İstanbul’da açtığı muayenehanede özellikle kadınlar ve çocuklara yönelik sağlık hizmeti sundu.
Dönemin koşullarında karşılaştığı zorluklara rağmen mesleğini sürdürdü.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında sağlık alanındaki gelişmelere katkı sağlayan Safiye Ali, Türkiye’de kadınların meslek hayatına katılımı açısından da simge isimlerden biri oldu.
TÜRKİYE’NİN İLK KADIN JET PİLOTU LEMAN BOZKURT
Leman Bozkurt, askerî pilotluk eğitimini tamamladıktan sonra jet filosunda görev aldı. Görev süresi boyunca farklı tip jet uçaklarında uçuş gerçekleştiren Bozkurt, disiplinli çalışma süreci ve görev performansıyla öne çıktı. Türk Hava Kuvvetleri’nde kadın pilotların sayısının artmasına katkı sağlayan isimlerden biri olarak değerlendirildi.
Türk havacılık tarihinde öncü kadınlar arasında anılan Leman Bozkurt, kadınların askerî havacılık alanındaki varlığının güçlenmesinde simge isimlerden biri oldu.
TÜRKİYE’NİN İLK KADIN ARKEOLOGU JALE İNAN
Türkiye’nin ilk kadın arkeologu olarak bilinen Jale İnan, Cumhuriyet döneminin öne çıkan bilim insanları arasında yer alıyor. 1914 yılında İstanbul’da doğan İnan, Almanya’da klasik arkeoloji eğitimi aldıktan sonra Türkiye’ye döndü ve akademik çalışmalarına başladı. Antalya ve Perge başta olmak üzere birçok antik kentte yürütülen kazılarda görev aldı.
Jale İnan, özellikle Perge ve Side antik kentlerinde yürüttüğü kazı ve restorasyon çalışmalarıyla tanındı. Türkiye’den kaçırılan tarihi eserlerin iadesi için yürütülen bilimsel ve hukuki süreçlerde aktif rol oynadı.
Türk arkeolojisinin kurumsallaşma sürecinde etkili isimlerden biri olan Jale İnan, kadınların bilim dünyasındaki varlığı açısından da öncü bir figür olarak kabul ediliyor.
TÜRKİYE’NİN İLK KADIN SAVAŞ MUHABİRİ SEMİHA ES
ilk kadın savaş muhabiri olarak bilinen Semiha Es, gazetecilik mesleğinde öncü isimler arasında yer aldı. 1912 yılında İstanbul’da doğan Es, foto muhabirliği ve savaş muhabirliği alanında yaptığı çalışmalarla dikkat çekti. Meslek hayatı boyunca Kore Savaşı başta olmak üzere birçok çatışma bölgesinden izlenimlerini ve fotoğraflarını aktardı.
Semiha Es, eşi gazeteci Hikmet Feridun Es ile birlikte çalıştı ve özellikle yurtdışı görevleri sırasında sahadan haberler geçti. Kore Savaşı sırasında cephe hattına yakın bölgelerde bulunarak fotoğraf ve haber çalışmaları yürüttü. Dönemin koşullarında zor şartlar altında görev yapan Es, uluslararası basında da yer bulan çalışmalara imza attı.
TÜRKİYE’NİN İLK KADIN AVUKATI SÜREYYA AĞAOĞLU
Türkiye’nin ilk kadın avukatı olarak bilinen Süreyya Ağaoğlu, Cumhuriyet döneminin öne çıkan hukukçuları arasında yer aldı. 1903 yılında Şuşa’da doğan Ağaoğlu, İstanbul Darülfünunu Hukuk Fakültesi’ni bitirdikten sonra meslek hayatına başladı. 1928 yılında baroya kaydolarak Türkiye’de avukatlık mesleğini icra eden ilk kadın oldu.
Süreyya Ağaoğlu, meslek hayatı boyunca kadın hakları ve sosyal sorumluluk alanlarında da çalışmalar yürüttü. Türkiye Kadınlar Birliği ve çeşitli uluslararası kuruluşlarda görev aldı. Hukuk alanındaki faaliyetlerinin yanı sıra sosyal projelerde yer alarak kadınların toplumsal hayata katılımına yönelik çalışmalara destek verdi.
Türk hukuk tarihinde kadınların mesleki temsili açısından öncü isimlerden biri olarak kabul ediliyor.
TÜRKİYE’NİN İLK KADIN RADYO HABER SPİKERİ EMEL GAZİMİHÂL
Radyo yayıncılığına 1930’lu yıllarda başlayan Gazimihâl, bu dönemde PTT’de görev yaptı. PTT tarafından yapılan seçmenin ardından Ankara Radyosu’nun haber spikeri olarak göreve başladı.
Gazimihâl’in görev yaptığı yıllarda radyo yayınları Türkçe, Fransızca, İngilizce ve Almanca olmak üzere dört dilde anons edilirdi. Diksiyonu ve yayın disipliniyle öne çıkan Gazimihâl, haber bültenlerinin düzenli şekilde sunulmasında aktif rol aldı. Yayıncılığın teknik imkânlarının sınırlı olduğu dönemde görev yaparak radyo haberciliğinin gelişimine katkı sağladı.
Emel Gazimihâl, Atatürk’ün talimatıyla Eylül 1937’de eğitim amacıyla BBC’ye gönderildi. BBC Türkçe’nin ilk sunucuları arasında yer alan Gazimihâl, savaş yıllarında BBC Türkçe kanalında görev yaptı. Bu dönemde farklı cephelerdeki son gelişmeleri dinleyicilere aktaran Gazimihâl, uluslararası yayıncılık alanında da aktif rol üstlendi.
TÜRKİYE'NİN İLK KADIN TİYATROCUSU AFİFE JALE
Türk tiyatrosunun öncü isimlerinden Afife Jale, Osmanlı döneminde sahneye çıkan ilk Müslüman Türk kadın oyuncu olarak kayıtlara geçti. 1902 yılında İstanbul’da doğan Afife Jale, Darülbedayi’de eğitim aldıktan sonra tiyatro sahnesine adım attı. Kadınların sahneye çıkmasının yasak olduğu dönemde rol alması nedeniyle çeşitli baskılarla karşılaştı.
Afife Jale, ilk kez 1920 yılında Kadıköy Apollon Tiyatrosu’nda sahneye çıktı. Polis baskınları ve yasaklara rağmen tiyatro çalışmalarını sürdürdü. Yaşadığı zorluklar nedeniyle bir süre sahneden uzak kalmak zorunda kalan sanatçı, Türk tiyatrosunda kadınların sahneye çıkmasının önünü açan isimlerden biri oldu.
Cumhuriyet’in ilanının ardından kadınların sahneye çıkmasının serbest bırakılmasıyla Afife Jale’nin öncülüğü daha görünür hale geldi.
