HALLAC-I MANSUR ASLEN NERELİDİR VE NE ZAMAN YAŞAMIŞTIR?
Hallac-ı Mansur, M.S. 858 yılında İran'ın Fars bölgesinde dünyaya gelmiştir. Tam adı Ebu’l-Mugis el-Huseyn b. Mansur el-Hallac’dır. Genç yaşta Bağdat’a giderek tasavvufun önde gelen isimlerinden dersler almıştır.
"HALLAC" LAKABI NEREDEN GELMEKTEDİR?
"Hallac" kelimesi Arapça "pamuk atan, hallaç" anlamına gelir. Rivayete göre, bir dostunun dükkanında pamukları bir işaretle saniyeler içinde attığı (temizlediği) için bu lakabı almıştır. Ancak batıni anlamda, "kalplerdeki sırları atan ve tasfiye eden" kişi olarak da yorumlanır.
MEŞHUR "ENEL HAK" SÖZÜ NE ANLAMA GELİR?
En çok tartışılan bu söz, kelime anlamıyla "Ben Hakk'ım" (Ben Tanrı’yım veya Ben Gerçeğim) demektir. Tasavvufi açıdan bu, bir kibir ifadesi değil; kişinin kendi varlığından tamamen geçip İlahi varlıkta yok olması (fena) durumudur.
HALLAC-I MANSUR'UN TEMEL FELSEFESİ NEDİR?
O, Vahdet-i Vücud (Varlığın Birliği) düşüncesinin öncülerindendir. Allah ile kul arasındaki ayrılığın kalktığına, her şeyin mutlak varlığın bir yansıması olduğuna inanmıştır. Aşkı, Allah'a ulaşmanın tek yolu olarak görmüştür.
NEDEN DÖNEMİN OTORİTELERİYLE ÇATIŞTI?
Sadece dini görüşleri değil, halk üzerindeki etkisi ve sosyal adalete dair söylemleri dönemin Abbasi yönetimini rahatsız etmiştir. O dönemdeki katı fıkıh anlayışı, onun "Enel Hak" sözünü dinden çıkma (irtidat) olarak kabul etmiştir.
HALLAC-I MANSUR NASIL ÖLDÜ?
Bağdat'ta uzun süren bir yargılamanın ardından, 922 yılında idama mahkum edildi. Önce kırbaçlandı, ardından elleri ve ayakları kesilerek darağacına asıldı. En sonunda başı kesilip cesedi yakılarak külleri Dicle Nehri’ne savruldu.
ÖLÜMÜNDEN SONRA TASAVVUFA ETKİSİ NE OLDU?
Hallac-ı Mansur, idamından sonra tasavvuf edebiyatında "Aşk Şehidi" olarak anılmaya başlanmıştır. Mevlana, Feridüddin Attar ve Yunus Emre gibi büyük mutasavvıflar ondan övgüyle bahsetmiş, onun yaşadığı hali "ilahi bir sarhoşluk" olarak nitelendirmişlerdir.
HALLAC-I MANSUR'UN ESERLERİ VAR MIDIR?
En bilinen eseri Kitabu’t-Tavasin’dir. Bu kitapta tevhid, peygamberlik ve iblisin durumu gibi derin metafizik konuları sembolik bir dille anlatmıştır. Ayrıca divanında toplanan şiirleri günümüze kadar ulaşmıştır.
