Çin, İran ile ABD arasında giderek derinleşen savaş ortamında Washington ve Tahran üzerinden stratejik avantaj elde etmeye çalışıyor. The New York Times'ta yayımlanan analize göre, Pekin hem İran’ı müzakereye zorlayıp gerilimi azaltmaya çalışıyor hem de ticari destek kanallarını kapatmıyor. Bu 'çifte hamle' politikasında, Çin'in şirketleri İran’a özellikle ordu tarafından kullanabilecekleri ürünleri göndermeye devam ederken, diplomatik olarak müzakereleri desteklemesi dikkat çekiyor.
ÇİN'İN STRATEJİSİ: BELİRSİZLİK
Trump yönetimi İran savaşı konusunda karar vermeye çalışırken, Çin de bu belirsizlik ortamından fayda sağlamak için stratejisini belirliyor. Pekin, İranlı yöneticileri ABD ile diyaloga teşvik ederken, fiilen İran’a ticari destek veren şirketlerine göz yumuyor. Bu durum, savaş halinde İran ordusuna dolaylı destek olma ihtimalini gündeme getiriyor.
14 Mayıs'ta Pekin’de gerçekleşecek olan Trump-Şi Jinping zirvesinin önemli gündem maddelerinden biri, İran savaşına ilişkin gelişmeler olacak. Yetkililere göre, Trump, devam eden krizle Çin'e gitmek istemiyor çünkü bu durum küresel piyasalarda dalgalanmalara ve ABD askeri kaynaklarının tüketilmesine yol açıyor.
PEKİN İÇİN İKİ YÖNLÜ DURUM
Uzmanlar, Çin için durumun iki yönlü olduğunu düşünüyor: ABD’nin Orta Doğu'da uzun süreli bir savaşa girmesi Pekin’e avantaj sağlarken, ABD’nin mühimmat stoklarının azalması Çin ile potansiyel bir çatışmada risk yaratıyor. Ayrıca, Washington’un dikkatinin Asya dışına kayması Çin’e yeni alanlar açıyor. Ancak artan enerji fiyatları ve deniz ablukaları Çin ekonomisini olumsuz etkiliyor.
Stimson Center’dan Çin uzmanı Yun Sun, Pekin’in resmi söyleminin gerilimi artırmaktan ziyade düşürmek yönünde olduğunu belirtiyor. Pekin’in savaşı uzatmak istemediği, aksine gerilimi azaltacak politikaları benimsediği ifade ediliyor.
İRAN'I MÜZAKERELERE TEŞVİK EDİYORLAR
Haberde belirtilenlere göre Çin ve Rusya, İran’ı ABD ile müzakerelere devam etmeye teşvik ediyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile Çinli mevkidaşı Wang Yi'nin savaş konusunu da içeren 26 telefon görüşmesinden sonra, Çin’in ateşkes sürecinde arka planda aktif rol oynadığı belirtiliyor.
ABD istihbaratı ise Çinli bir şirketin İran’a omuzdan fırlatılan füze transfer etmeye çalıştığına dair bilgiler ele geçirdi. Ayrıca pek çok Çinli firmanın İran’a hem sivil hem askeri alanda kullanılabilecek "çift kullanımlı" ürünler sağladığına vurgu yapılıyor. ABD Deniz Piyadeleri'nin İran bayraklı bir gemide ele geçirdiği malzemelerle ilgili Trump'ın şaşkınlık ifadesi, Çin-ABD ilişkilerindeki kırılganlığı gözler önüne seriyor.
TRUMP'TAN Şİ'YE MEKTUP
İki taraf arasındaki hassas denge, Trump’ın Şi Jinping’e İran’a silah gönderilmemesi için mektup yazıp, Xi’nin bunu yapmayacağını ifade etmesine rağmen sahada yaşanan gelişmelerle zorlanıyor.
Çin Büyükelçiliği Sözcüsü Liu Pengyu, ABD’nin bölgedeki deniz ablukasını "tehlikeli ve sorumsuz" olarak nitelendirirken, bölgedeki istikrar ve güvenliğin uluslararası toplumun ortak çıkarına hizmet ettiğini vurguladı.
Uluslararası Kriz Grubu’ndan Ali Vaez, İran Devrim Muhafızları içinde Çin ile askeri iş birliğini derinleştirme çağrılarının arttığını dile getiriyor; İran’ın Çin’e daha fazla yaklaşabileceği belirtiliyor. Brookings Enstitüsü’nden Ryan Hass ise Çin'in önceliklerinin pratik olduğunu, enerji erişimi ve ihracat pazarlarının güvenliğine odaklandığını, Ortadoğu’daki güvenlik sorunlarını kendi sorunları olarak görmediğini ifade ediyor.
