İran Hürmüz Boğazı'nı kapattı! Peki Hürmüz Boğazı'nın önemi ne? Türkiye nasıl etkilenecek?

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve İsrail ile İran arasında haftalardır tırmanan gerilim, Ortadoğu'da en korkulan senaryonun gerçeğe dönüşmesiyle sonuçlandı. İsrail ve ABD'nin İran'a saldırı başlatması ve ülke genelinde patlama seslerinin duyulmasıyla birlikte, Tahran yönetimi misilleme olarak İsrail ve Orta Doğu'daki ABD üslerini doğrudan hedef aldı. Bu sıcak çatışmanın en büyük ve dünyayı sarsan adımı ise İran'ın elindeki en büyük asimetrik askeri kozu kullanarak dünya petrol taşımacılığı için hayati konumdaki Hürmüz Boğazı'nı resmen ve tamamen kapatması oldu. Küresel enerji arzının yaklaşık yüzde 20'sinin sağlandığı bu dar geçidin İran donanması ve Devrim Muhafızları tarafından abluka altına alınması, sadece bölgesel bir çatışma olmaktan çıkıp, tüm dünyayı sarsacak eşi benzeri görülmemiş bir küresel tedarik zinciri ve enflasyon şokunu başlattı. Piyasalar kapatma kararının duyurulmasıyla adeta alev alırken, uluslararası toplumun bu eyleme nasıl bir yanıt vereceği büyük bir endişeyle takip ediliyor.

İRAN HÜRMÜZ BOĞAZI'NI NASIL KAPATTI VE ŞU AN BÖLGEDE NE OLUYOR?

İran Devrim Muhafızları, dünya petrol taşımacılığında kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı'nı kapattığını resmi olarak ilan etti. Yapılan açıklamada, boğazdan hiçbir geminin geçişine izin verilmeyeceği konusunda uluslararası ticari ve sivil gemilere kesin uyarılar yapıldı ve petrol rotalarına erişim tamamen engellendi. Gemi trafiği haritalarına yansıyan anlık görüntülerde, boğaz girişinde ve çıkışında devasa bir gemi yığılması olduğu, uluslararası geçiş koridorlarının fiilen bloke edildiği net bir şekilde görülüyor.

Bölgedeki bu şiddetli saldırılar ve kesin abluka kararı nedeniyle, dünya çapındaki önde gelen petrol ve ticaret şirketlerinin Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan tüm sevkiyatları acilen askıya aldığı bildirildi. Hızlı hücumbotları, denizaltıları ve kıyı konuşlu füze bataryaları ile boğazı tam bir abluka altına alan İran; sadece dev ham petrol tankerlerinin değil, Asya ve Avrupa'ya hayati önem taşıyan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıyan gemilerin de geçişine hiçbir şekilde izin vermiyor. Bölgede devriye gezen ABD Merkez Komutanlığı'na (CENTCOM) bağlı deniz unsurları ve Batılı müttefik donanmalarının bu fiili ablukayı kırmak için doğrudan bir askeri müdahalede bulunup bulunmayacağı, şu an küresel bir savaş senaryosunu tetikleyen en kritik soru haline geldi.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NIN KAPATILMASI PETROL FİYATLARINI ETKİLEYECEK Mİ?

Kapatma kararının, gemi trafiği haritalarındaki dev blokajın ve dev petrol şirketlerinin sevkiyatları askıya aldığı haberlerinin dünya ajanslarına düşmesinin hemen ardından enerji piyasalarında eşi benzeri görülmemiş, agresif bir panik alımı dalgası yaşandı. Hürmüz Boğazı yoluyla taşınan ve günde 20 milyon varili bulan ham petrol ile diğer yakıt türlerinin aniden kesilmesi, küresel çapta devasa bir fiziki arz açığı yarattı.

Brent petrolün varil fiyatı dakikalar içinde çift haneli yüzdelik sıçramalar gerçekleştirerek hızla 100 dolar sınırını aştı ve yukarı yönlü dikey tırmanışını sürdürüyor. Küresel yatırım bankaları ve finans kurumları, ablukanın kırılamaması ve birkaç hafta sürmesi halinde petrol fiyatlarının 120 ile 150 dolar bandına, hatta piyasadaki panik etkisiyle daha da üzerine çıkabileceği uyarısında bulunuyor. Sadece petrol piyasası değil, Katar'ın dünya LNG ihracatındaki yüzde 20'lik dev payının da bu dar boğazda kapana kısılması nedeniyle küresel doğalgaz vadelilerinde de tarihi rekor artışlar kaydediliyor.

TÜRKİYE EKONOMİSİ HÜRMÜZ BOĞAZI KRİZİNDEN NASIL ETKİLENECEK?

Enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 70'ini ithalatla karşılayan Türkiye için Hürmüz Boğazı'nın İran Devrim Muhafızları tarafından fiilen ulaşıma kapatılması, makroekonomik dengeleri derinden sarsacak bir şok anlamına geliyor. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacını büyük oranda Rusya, Azerbaycan ve diğer alternatif rotalardan sağlasa da, küresel arz havuzunun daralmasıyla oluşan fahiş fiyatlama krizinden doğrudan etkilenecek.

Krizin Türkiye ekonomisine beklenen sert yansımaları enflasyon, kur ve ihracat cephesinde olacak. Akaryakıt, elektrik ve sanayi doğalgazı maliyetlerindeki ani yükseliş, üretim ve nakliye maliyetlerini katlayarak uygulanan dezenflasyon sürecine ciddi bir darbe vuracak. Enerji ithalatı faturasının milyarlarca dolar kabarması dış ticaret açığını hızla büyütecek ve artan döviz talebi kurlar üzerinde yukarı yönlü bir baskı oluşturacak. Bu maliyet baskısı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) faiz indirim planlarını zorunlu olarak ertelemesine sebep olabilecek.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NI KULLANAN ÜLKELER ŞİMDİ NE YAPACAK?

Devrim Muhafızları'nın boğazı kapatması ve büyük petrol şirketlerinin sevkiyatları durdurması, bölgesel üreticileri ve küresel alıcıları adeta felç etmiş durumda. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Kuveyt ve Katar'ın deniz yoluyla yaptığı tüm enerji ihracatı an itibarıyla tamamen kesildi.

Suudi Arabistan Kızıldeniz'e uzanan Doğu-Batı Boru Hattı'nı, BAE ise Umman Körfezi'ne uzanan Habşan-Fuceyre hattını tam kapasite çalıştırarak zararı hafifletmeye çalışsa da, bu alternatif karasal hatlar boğazdan geçen ve şu an engellenen 20 milyon varilin sadece 2,6 milyon varillik kısmını kurtarabiliyor. Geri kalan devasa petrol hacmi körfez limanlarında hapsolmuş durumda. Krizin asıl mağdurlarından biri de İran'ın en büyük müşterisi konumundaki Çin. Günlük 5 milyon varili aşan petrol ithalatı bıçak gibi kesilen Çin sanayisinin durma noktasına gelmemesi için Pekin yönetiminin, ablukayı derhal kaldırması adına Tahran'a benzeri görülmemiş bir diplomatik baskı yapması bekleniyor.

DAHA ÖNCE HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA HANGİ KRİZLER YAŞANDI?

Bu kritik su yolu, son 40 yılda defalarca sıcak çatışmaların ve jeopolitik restleşmelerin merkez üssü oldu. Geçmişte yaşanan ve küresel piyasaları sarsan başlıca krizler şunlar:

• 1980-1988 (Tanker Savaşı): İran-Irak Savaşı sırasında her iki ülke de birbirlerinin petrol nakliyesine saldırdı. Onlarca gemi hasar gördü ancak boğaz bugünkü gibi ticarete tamamen ve fiilen kapanmamıştı.

  

  Tahran'a sert uyarı: "Deniz trafiğini tehdit ederseniz vurmaya devam ederiz"

  İçeriği Görüntüle

• 1988: ABD donanmasına ait USS Vincennes savaş gemisi, boğaz üzerinde seyreden bir İran yolcu uçağını yanlışlıkla düşürdü ve 290 sivil hayatını kaybetti.

• 2012: İran, nükleer programı nedeniyle Batı'nın uyguladığı yaptırımlara misilleme olarak boğazı kapatma tehdidinde bulundu; tehdit aşamasında bile petrol fiyatlarında anlık sert sıçramalar yaşandı.

• 2019-2024: Birleşik Arap Emirlikleri açıklarında ticari gemilere yönelik faili meçhul sabotajlar ve İran'ın İsrail bağlantılı konteyner gemilerine el koyma eylemleri bölgedeki tansiyonu kalıcı olarak yüksek tuttu.