Mahkemelerde, haberlerde ve resmi açıklamalarda sık sık duyduğumuz “Cumhuriyet Savcısı” ifadesi aslında sıradan bir unvan değil. Bu tanımın arkasında Cumhuriyet’in temel felsefesini anlatan tarihi bir detay bulunuyor. Üstelik bu unvanın neden yalnızca savcılara verildiği yıllardır hukuk dünyasında en dikkat çeken konular arasında yer alıyor.
HERKESİN ÜNVANI VAR AMA NEDEN SADECE SAVCI “CUMHURİYET” TAŞIYOR?
Tarih boyunca “Cumhuriyet Bakanı”, “Cumhuriyet Valisi” ya da “Cumhuriyet Hakimi” gibi ifadeler kullanılmadı. Ancak savcılar için özellikle “Cumhuriyet Savcısı” denilmesi tesadüf değil. Anlatılanlara göre Cumhuriyet’in ilk yıllarında hukuk reformları hazırlanırken bu konu gündeme geldi. Dönemin Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt’a şu soru yöneltildi:
“Niçin sadece savcılara Cumhuriyet Savcısı deniyor?”
İşte o soruya verilen cevap yıllardır hukuk tarihinin en dikkat çeken açıklamalarından biri olarak anlatılıyor.
“GEREKİRSE DEVLETTEN DE HESAP SORACAK”
Mahmut Esat Bozkurt’un verdiği cevap, Cumhuriyet Savcılığı kavramının neden bu kadar önemli olduğunu ortaya koydu. Bozkurt’un şu ifadeleri kullandığı aktarılıyor:
“Günün birinde cumhuriyeti korumak için başbakandan, bakandan, validen bile hesap sormak gerekebilir. İşte o hesabı soracak kişi Cumhuriyet Savcısı’dır.”
Bu yaklaşımın ardından Atatürk’ün “Devam et Bozkurt…” diyerek memnuniyetini dile getirdiği rivayet ediliyor. Hukuk çevrelerinde yıllardır anlatılan bu olay, savcıların neden “Cumhuriyet adına görev yapan kişi” olarak görüldüğünü açıklayan en önemli örneklerden biri kabul ediliyor.
SAVCI DEVLET ADINA DEĞİL, KAMU ADINA HAREKET EDİYOR
Birçok kişinin düşündüğünün aksine savcılar yalnızca devleti temsil etmiyor. Hukuk sisteminde savcıların temel görevi, toplum adına suç soruşturmasını yürütmek ve kamu düzenini korumak olarak tanımlanıyor. Cumhuriyet Savcısı; suç işlendiğini öğrendiğinde soruşturma başlatıyor, delil topluyor ve yeterli şüphe oluşursa iddianame hazırlayarak kamu davası açıyor. Bu nedenle savcılar “kamu adına hareket eden yargı mensubu” olarak kabul ediliyor.
HAKİMDEN FARKI NE?
Hukuk sisteminde hakim karar veren makamken, savcı iddia makamını temsil ediyor. Yani hakim tarafsız şekilde karar verirken, Cumhuriyet Savcısı toplum adına suçun araştırılmasını sağlıyor. Bu nedenle hukukçular, “Cumhuriyet” sıfatının savcılara verilmesini Cumhuriyet düzenini ve kamu hukukunu koruma göreviyle ilişkilendiriyor.
BİR ÜNVANDAN ÇOK DAHA FAZLASI
Bugün Türkiye’de milyonlarca insanın duyduğu “Cumhuriyet Savcısı” ifadesi aslında yalnızca mesleki bir unvan değil; Cumhuriyet’in hukuk anlayışını simgeleyen önemli kavramlardan biri olarak görülüyor. Yıllardır kullanılan bu ifade, savcıların gerektiğinde en güçlü makamlara bile hukuk adına hesap sorabilmesini temsil eden sembolik bir anlam taşıyor. Bu yüzden hukuk tarihinde “Cumhuriyet Savcısı” ifadesi, yalnızca bir görev tanımı değil aynı zamanda Cumhuriyet’in adalet anlayışının da güçlü bir sembolü olarak kabul ediliyor.
