37 milyonu aşan nüfusuyla Orta Asya’nın en kalabalık ülkesi olan Özbekistan’da her yıl yaklaşık 1 milyonluk artış yaşanıyor. Skandal gerçeğin Putin tarafından ortaya atılmasının ardından, ülkenin eski Sovyet coğrafyasında Rusya’dan sonra en büyük nüfusa sahip devlet konumuna taşınması gündeme geldi. Putin, katıldığı bir televizyon programında Özbekistan'ın yılda 1 milyon artan nüfusuna değinerek, "Nüfus bu hızla artarsa Fransa'yı geçecekler" cümlelerini sarf etti.
Özbekistan’daki artışın temel nedeni yüksek doğurganlık oranı. Ülkede ortalama doğurganlık oranı bölge ortalamasının üzerinde seyrediyor. Nüfusun önemli bir kısmı 30 yaşın altında ve bu genç demografik yapı, doğum oranlarını canlı tutuyor.
Birleşmiş Milletler ve Dünya Bankası verileri, Özbekistan’ın Orta Asya’da en hızlı büyüyen nüfuslardan birine sahip olduğunu gösteriyor. Kırsal bölgelerde geleneksel aile yapısının güçlü olması da doğum oranlarını destekleyen faktörler arasında.
GÖÇ DENGESİ VE GERİ DÖNÜŞLER
Özbekistan uzun yıllar iş gücü göçü veren bir ülke olsa da son dönemde ekonomik reformlarla birlikte geri dönüşlerin arttığı dikkat çekiyor. Rusya ve Kazakistan’da çalışan Özbek vatandaşlarının bir kısmı, ülkedeki artan yatırım ortamı ve yeni iş imkanları nedeniyle geri dönüyor.
Bu durum, nüfus artışını yalnızca doğal artışa değil, aynı zamanda net göç dengesine de bağlıyor.
EKONOMİK REFORMLAR NÜFUSU TUTUYOR
2016 sonrası başlatılan ekonomik liberalleşme süreci, Özbekistan’ı daha açık ve yatırım dostu bir yapıya kavuşturdu. Para birimi reformları, özel sektörün önünün açılması ve sanayi yatırımları sayesinde ekonomi son yıllarda ortalama yüzde 5–6 büyüme kaydetti.
Ekonomik istikrarın güçlenmesi, genç nüfusun ülke içinde kalmasını sağlarken, demografik büyümenin sürdürülebilirliğini de artırıyor.
Orta Asya ülkeleri arasında nüfus artış hızı açısından Özbekistan öne çıksa da bu yükü “tek başına sırtlıyor” demek tam olarak doğru değil. Tacikistan ve Kırgızistan’da da yüksek doğum oranları görülüyor. Ancak toplam nüfus büyüklüğü bakımından Özbekistan açık ara önde.
Bu durum, ülkeyi hem iş gücü havuzu hem de tüketim pazarı olarak bölgesel bir merkez haline getiriyor. Artan nüfus, doğru planlama yapılmadığında işsizlik ve altyapı baskısı yaratabilir; ancak etkili yönetildiğinde ekonomik büyümenin itici gücü olabilir.
Her yıl 1 milyonluk artış, 10 yılda 10 milyonluk ek nüfus anlamına geliyor. Bu ivme devam ederse Özbekistan, önümüzdeki on yıllarda Orta Asya’nın demografik merkez üssü olmaya aday.
TÜRKİYE İÇİN BİR MODEL OLABİLİR Mİ?
Türkiye’de son yıllarda doğurganlık oranlarının düşmesi ve nüfus artış hızının yavaşlaması dikkat çekiyor. Bu bağlamda Özbekistan’ın genç nüfusu ve sürdürülebilir demografik yapısı bir karşılaştırma zemini oluşturabilir.
Ancak burada kritik nokta, yalnızca nüfus artışı değil; bu artışın ekonomiyle dengelenmesi. Eğitim, istihdam, sanayi kapasitesi ve şehirleşme politikaları demografik büyümenin başarıya dönüşmesinde belirleyici oluyor.
Özbekistan’ın demografik dinamizmi, Türkiye açısından “yüksek doğurganlık” tartışmasından çok, genç nüfusun üretime entegre edilmesi ve ekonomik reformlarla desteklenmesi açısından bir örnek olarak değerlendirilebilir. Türk dünyasında ve Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üyesi ülkeleri arasında ciddi demografik farklılıklar var. Özbekistan ve Kırgızistan genç ve hızla artan nüfusa sahipken, Türkiye ve Azerbaycan’da doğurganlık oranları düşüş eğiliminde.
Türk dünyasının toplam nüfusu 170 milyona yaklaşıyor. Bu nüfusun büyük bölümü genç. Avrupa ve Rusya yaşlanırken, Türk dünyası görece genç kalıyor. Bu avantaj, doğru planlanırsa ekonomik ve jeopolitik etki alanını genişletebilir.
TDT, bugüne kadar daha çok kültürel ve diplomatik iş birliği çerçevesinde ilerledi. Ancak demografi, üretim ve iş gücü entegrasyonu gibi konular gündeme taşınırsa, teşkilat ekonomik bir blok niteliği kazanabilir. Öyle ki Türkiye ve Özbekistan arasında da bu genç nüfusu değerlendirecek bir çalışma anlaşması imzalandı. Özbek işçiler Türkiye'de artık kolaylıkla çalışma vizesine sahip olabilirken, diğer vize işlemleri de kolaylaştırıldı. Ayrıca
