Selanik’te dünyaya gelen Şemsi Efendi, 1867 yılında Selanik Mülkiye Rüştiyesinden mezun oldu. Küçük yaşlardan itibaren eğitime ilgi duyan Şemsi Efendi, kendini geliştirmek amacıyla hususi dersler alarak Arapça, Farsça ve Fransızca öğrendi. Bu yönüyle dönemin birçok eğitimcisinden ayrılan Şemsi Efendi yalnızca klasik eğitimle yetinmeyip farklı diller ve kültürler üzerinden kendisini yetiştirdi.
Meslek hayatına özel dersler vererek başlayan Şemsi Efendi, 1869-1871 yılları arasında Aynaroz Gümrük İdaresinde katip olarak görev yaptı. Daha sonra Selanik’te bir ecnebi mektebinde Türkçe öğretmenliği yapmaya başladı. Bu okulda edindiği tecrübeler, onun eğitim anlayışını derinden etkiledi. Özellikle Batılı eğitim yöntemlerini yakından gözlemlemesi, Türk öğrenciler için daha sistemli ve modern bir eğitim modeli oluşturma fikrini güçlendirdi.
AVRUPAİ TARZDA AÇILAN İLK ÖZEL OKULLARDAN BİRİ
Şemsi Efendi, bu düşünceler doğrultusunda 1872 yılında Selanik’te Sabri Paşa Caddesi üzerinde bulunan Çarşamba Dergâhı’nın karşısındaki küçük bir binada kendi okulunu açtı. Bu okul, İstanbul dışında Avrupai tarzda açılan ilk özel eğitim kurumlarından biri olarak kabul edilmektedir. Açtığı bu mektepte sadece ders anlatımı değil eğitim ortamının tamamı modern anlayışa göre düzenlendi.
Okulda sıra, kürsü, tahta, tebeşir ve silgi gibi araç gereçler kullanılırken öğrencilerin teneffüs yapması, beden eğitimi derslerine katılması, oyun oynaması ve gözlem gezilerine çıkması sağlandı. Şemsi Efendi, derslerde harita, tablo ve resimlerden yararlanarak öğrencilerin ezber yerine anlayarak öğrenmesini hedefledi. Bu yaklaşım, dönemin geleneksel eğitim anlayışına kıyasla oldukça yenilikçi bir model sundu.
BASKILAR VE MÜCADELEYLE GEÇEN YILLAR
Ancak Şemsi Efendi’nin bu modern eğitim anlayışı, bazı çevreler tarafından hoş karşılanmadı. Yenilikçi yöntemleri eleştirilere neden oldu ve bu baskılar sonucunda okulunu kapatmak zorunda kaldı. Buna rağmen eğitimden vazgeçmeyen Şemsi Efendi, derslerini evinde sürdürmeye devam etti. Öğrencileri her gün evine gelerek kısa süreli de olsa eğitim almaya devam etti.
Bu süreçte Selanik Valisi Midhat Paşa, Şemsi Efendi’nin çalışmalarını fark ederek destek verdi. Vilayet meclisinde yapılan görüşmeler sonucunda okulun yeniden açılmasına karar verildi. Şemsi Efendi de bu desteğe karşılık olarak Mekteb-i Sanayide öğretmenlik yaptı. Eğitim alanındaki hizmetlerinden dolayı kendisine Mecidî nişanı verilmesi, onun çalışmalarının resmi olarak da takdir edildiğini gösterdi.
EĞİTİM FAALİYETLERİ VE YENİ GİRİŞİMLER
Şemsi Efendi, ilerleyen yıllarda eğitimci İsmail Hakkı Efendi ile birlikte yeni bir okul açma girişiminde bulundu. Bu ortaklık uzun sürmese de, 1879 yılında Selanik’te kurulan Mekteb-i Terakkinin açılmasına zemin hazırladı. Eğitim alanındaki faaliyetlerini sürdüren Şemsi Efendi, 1887 yılında okulunu ikinci kez açtı.
Bu dönemde okul, yeniden önemli bir eğitim merkezi haline geldi. Nitekim Mustafa Kemal’in de bu okulda eğitim görmesi, Şemsi Efendi’nin eğitim tarihindeki yerini daha da önemli kıldı. Ancak ilerleyen süreçte artan baskılar ve öğrenci sayısındaki azalma nedeniyle okul 1891 yılında bir daha açılmamak üzere kapatıldı.
SON YILLARI VE VEFATI
Şemsi Efendi, II. Meşrutiyet’in ilanı ile birlikte öğrencileriyle beraber hürriyet ve meşrutiyet yanlısı etkinliklere katıldı. Aynı yıl yapılan kutlamalar kapsamında öğrencileriyle birlikte İstanbul’a gitti ve Sultan Mehmed Reşad’ın huzuruna çıktı. Daha sonra padişahın Rumeli gezisi sırasında Selanik’te öğretmenlerin temsilcisi olarak karşılamada bulundu.
Balkan Savaşları sırasında Selanik’in elden çıkması üzerine ailesiyle birlikte İstanbul’a göç eden Şemsi Efendi, burada ilköğretim müfettişliği görevine getirildi. Bir süre de bir kız okulunda Fransızca öğretmenliği yaptı. Hayatının son dönemine kadar eğitimle bağını koparmayan Şemsi Efendi, vefatının ardından Üsküdar’daki Bülbülderesi Mezarlığına defnedildi. Eğitim alanında ortaya koyduğu yenilikçi yaklaşım ve yetiştirdiği öğrencilerle Türk eğitim tarihinde kalıcı bir iz bıraktı.
