ABD Başkanı Donald Trump’ın, Yüksek Mahkeme’nin Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası (IEEPA) kapsamında yürürlüğe koyduğu geçici yüzde 10’luk küresel gümrük vergisinin yasal süresi 24 Temmuz itibarıyla sona eriyor. 1974 tarihli Ticaret Yasası’nın 122. Bölümü doğrultusunda verilen 150 günlük yetkinin dolmasıyla Beyaz Saray, ticaret rejimine daha kalıcı hukuki dayanak sağlayacak yeni araçları uygulamaya almaya hazırlanıyor.
Trump yönetimi, geçici vergi düzenlemesinin yarattığı hukuki boşluğu Ticaret Yasası’nın 301. Bölümü ile doldurmayı hedefliyor. Bu madde, ABD Ticaret Temsilciliğine (USTR) haksız ticaret uygulamalarını ve anlaşma ihlallerini soruşturma ve buna bağlı olarak kapsamlı gümrük vergileri koyma yetkisi veriyor.
TÜRKİYE DAHİL 60 ÜLKE RADARDA
Trump, NATO Zirvesi kapsamında Türkiye'ye gelerek Türk yemeklerini ve yolların durumuna övgülerde bulunmuştu. Bunun ardından gelen yeni gümrük vergisi uygulamaları ise kafaları karıştırdı. Bu kapsamda USTR, yılın ilk yarısında imalat sektöründeki aşırı kapasite sorunları ve zorla çalıştırma iddialarını inceleyen soruşturmalar yürüttü. Soruşturmalarda Çin, Avrupa Birliği, Meksika, Hindistan ve Türkiye başta olmak üzere 60’tan fazla ticaret ortağı yer alıyor. Haziran ayında yayımlanan ön bulgularda, bu ülkelerden ithalata yüzde 10-12,5 arasında ek vergiler önerildi. Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer da "ABD ticaretinin yaklaşık yüzde 99’unu ilgilendiren soruşturmada yakında somut adımlar atılacak" diyerek yeni yaptırım paketinin yakın olduğunu açıkladı.
Yale Üniversitesi Budget Lab verilerine göre, Temmuz itibarıyla ABD’nin ortalama tarife oranı yüzde 12,1 seviyesinde. Geçici uygulamaların sona ermesiyle yıl sonunda bu oran yüzde 9,8’e düşmesi beklenirken, Ticaret Yasası’nın 301. Bölümü kapsamında uygulanacak tarifelerle yüzde 12,8’e yükselebileceği öngörülüyor. Bu durum, kısa vadede korumacı tedbirlerde gevşeme olmayacağını gösteriyor.
YENİ TİCARET CEPHELERİ AÇIYOR
Trump yönetimi ayrıca belirli ülkelere yönelik doğrudan vergilerle yeni ticaret cepheleri açıyor. 15 Temmuz’da Brezilya kökenli ürünlere haksız rekabet gerekçesiyle yüzde 25 ek vergi uygulanmaya başlandı. Kanada ise orman yangınlarının kirlilik etkileri ile otomotiv ve süt ürünleri sektöründeki ayrımcı tutumları nedeniyle hedef alındı. Trump, 1930 tarihli Tarife Yasası’nın 338. Bölümü’nden yola çıkarak belirli Kanada ürünlerine yüzde 50 ek vergi öngören kararları imzaladı. Bu kararların 19 Ağustos itibarıyla yürürlüğe girmesi ve ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) müzakerelerinde ABD’nin elini güçlendirmesi bekleniyor.
Ekonomik etkiler açısından uzmanlar, mevcut tarifelerin Amerikan tüketicilerine yıllık ortalama 550 dolar ek maliyet yüklediğini belirtiyor. Tarifelerin tam kapasite uygulanması halinde bu maliyet 1.100 dolara kadar çıkabilir. Buna karşın, kamusal gelirler açısından bu vergilerin önümüzdeki 10 yılda 1,3 trilyon dolar sağlaması beklenirken, yeni 301. Bölümü düzenlemeleriyle bu rakamın 2 trilyon dolara kadar yükselme ihtimali bulunuyor.
