Osmanlı Devleti’nin son döneminin en tartışmalı ve etkili isimlerinden biri olan Enver Paşa, askerî ve siyasi hayatının ardından Türkistan’daki bağımsızlık mücadelesine katıldı. Enver Paşa, 4 Ağustos 1922’de bugünkü Tacikistan sınırları içinde Sovyet güçleriyle yaşanan çatışmada hayatını kaybetti.
41 yıllık yaşamına askerlikten siyasete, Trablusgarp’tan Kafkasya’ya ve Türkistan’a uzanan çok sayıda mücadeleyi sığdıran Enver Paşa, özellikle son yıllarını Orta Asya’daki bağımsızlık hareketlerine ayırdı.
ASKERÎ KARİYERİ GENÇ YAŞTA BAŞLADI
Asıl adı İsmail Enver olan Enver Paşa, 1881 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. Askerî eğitimini tamamladıktan sonra kısa sürede Osmanlı ordusunun dikkat çeken subayları arasına girdi.
Berlin’de askerî ataşelik görevinde bulunan Enver Paşa, daha sonra Trablusgarp’ta İtalyan güçlerine karşı yürütülen direnişte görev aldı. Balkan Savaşları sırasında Edirne’nin yeniden Osmanlı kontrolüne girmesinde üstlendiği rol nedeniyle “Edirne Kahramanı” olarak anıldı.
OSMANLI YÖNETİMİNDE ÖNEMLİ GÖREVLER ÜSTLENDİ
Enver Paşa, genç yaşta Harbiye Nazırlığı ve Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisliği gibi önemli görevler üstlendi. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı yönetiminin önde gelen isimleri arasında yer aldı.
Osmanlı Devleti’nin savaştan yenik ayrılmasının ardından ülke dışına çıkan Enver Paşa, Avrupa ve Sovyet Rusya’da çeşitli siyasi temaslarda bulundu. Daha sonraki süreçte yönünü Türkistan’a çevirdi.
TÜRKİSTAN’A GEÇTİ
Enver Paşa, 1921 yılında Buhara’ya giderek Sovyet yönetimine karşı mücadele eden ve kaynaklarda Basmacı Hareketi olarak anılan bağımsızlık hareketine katıldı.
Akademik çalışmalara göre Enver Paşa, kısa süre içinde hareketin önde gelen isimlerinden biri haline geldi ve Türkistan’daki farklı grupları ortak bir mücadele etrafında toplamaya çalıştı.
SON MÜCADELESİ TÜRKİSTAN’DA OLDU
1922 yazında Sovyet güçlerinin baskısının artması üzerine Enver Paşa ve beraberindekiler bugünkü Tacikistan sınırları içinde bulunan Belcuvan bölgesine çekildi.
4 Ağustos 1922’de Çegan Tepesi yakınlarında yaşanan çatışmada hayatını kaybeden Enver Paşa, bölgede toprağa verildi. Mezarı daha sonraki yıllarda Türkistan’daki Türk toplulukları tarafından ziyaret edilen sembolik noktalardan biri haline geldi.
NAAŞI TÜRKİYE’YE GETİRİLDİ
Enver Paşa’nın naaşı, yıllar sonra Tacikistan’dan Türkiye’ye getirildi. 1996 yılında İstanbul’da düzenlenen askerî törenin ardından Şişli’deki Hürriyet-i Ebediye Tepesi’ne defnedildi.
Enver Paşa’nın hayatı ve siyasi mirası tarihçiler arasında farklı değerlendirmelere konu olmaya devam ederken, Türkistan’daki son dönem faaliyetleri Türk dünyasının bağımsızlık mücadeleleri açısından tarihî bir başlık olarak öne çıkıyor.
