ABD Başkanı Donald Trump'ın NATO Liderler Zirvesi kapsamında Ankara'ya gerçekleştirdiği ziyaret sırasında yaptığı "Yaptırımların kaldırılmasının zamanı geldi" açıklaması, Türkiye ile ABD arasındaki savunma sanayi ilişkilerinde yeni bir sürecin başlayabileceği yönünde değerlendirmelere neden oldu. Ancak BBC'de yayımlanan analize göre, bu hedefe ulaşılabilmesi için hem Washington'da hem de Ankara'da atılması gereken kritik adımlar bulunuyor. Özellikle CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, S-400 hava savunma sistemi ve F-35 savaş uçağı programı sürecin en önemli başlıkları arasında yer alıyor.
CAATSA YAPTIRIMLARININ KALDIRILMASI NEDEN ZOR?
BBC'nin analizine göre, Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımları yalnızca başkanlık kararıyla tamamen kaldırılamıyor. Çünkü yaptırımlar, 2017 yılında ABD Kongresi tarafından kabul edilen federal yasa kapsamında uygulanıyor.
Trump yönetimi belirli şartlar altında geçici muafiyet sağlayabilse de kalıcı çözüm için Kongre'nin yeni bir yasal düzenleme yapması gerekiyor. Analizde, bu sürecin siyasi açıdan oldukça karmaşık olduğu ve özellikle Kongre'deki dengelerin belirleyici olacağı vurgulanıyor.
ABD Başkanı Trump, yaptırımların kaldırılması konusunda Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile Hazine Bakanı Scott Bessent'in çalışma yürüttüğünü açıklarken, nihai kararın yasal sürece bağlı olduğuna dikkat çekiliyor.
S-400 KRİZİ NASIL ÇÖZÜLECEK?
Analizde öne çıkan en kritik başlıklardan biri de Türkiye'nin Rusya'dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemi.
Türkiye, sistemi aktif olarak kullanmamasına rağmen ABD yasaları açısından yalnızca kullanımın durdurulması yeterli görülmüyor. BBC'nin değerlendirmesine göre Washington yönetiminin beklentisi, Türkiye'nin S-400 sistemini kullanmayacağına ve gelecekte Rusya ile benzer bir savunma anlaşması yapmayacağına yönelik güvence verilmesi.
Kamuoyunda zaman zaman gündeme gelen S-400'lerin üçüncü bir ülkeye devredilmesi seçeneğinin ise Türkiye ile Rusya arasındaki sözleşmede yer alan "son kullanıcı" maddesi nedeniyle oldukça düşük ihtimal olarak değerlendirildiği belirtiliyor.
F-35 PROGRAMI İÇİN DE KONGRE ENGELİ BULUNUYOR
BBC analizine göre CAATSA yaptırımlarının kaldırılması halinde Türkiye'nin F-35 programına dönüşü veya savaş uçaklarının yeniden satışı da gündeme gelebilir.
Ancak bu konuda da ABD Kongresi'nin 2020 yılında kabul ettiği düzenleme nedeniyle yeni bir yasal değişiklik yapılması gerekiyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Trump ile yaptığı görüşmede Türkiye'nin daha önce parasını ödediği F-35 uçaklarının teslim edilmesi konusunun da ele alındığı belirtilirken, Trump'ın bu konuda olumlu mesajlar verdiği ifade ediliyor.
Bununla birlikte sürecin yalnızca Beyaz Saray'ın iradesiyle ilerlemesinin mümkün olmadığı, Kongre desteğinin belirleyici olacağı değerlendiriliyor.
3 KASIM SEÇİMLERİ SÜRECİ ETKİLEYEBİLİR Mİ?
BBC'nin analizinde dikkat çekilen bir diğer unsur ise ABD'de 3 Kasım'da yapılacak ara seçimler.
Cumhuriyetçiler halen Temsilciler Meclisi ve Senato'da çoğunluğu elinde bulundursa da seçimlerin ardından bu tablonun değişebileceği belirtiliyor. Bu nedenle Trump yönetiminin Kongre nezdindeki girişimleri hızlandırmasının beklendiği ifade ediliyor.
Analize göre önümüzdeki birkaç aylık süreç, hem CAATSA yaptırımlarının kaldırılması hem de savunma sanayi alanındaki iş birliğinin geleceği açısından kritik önem taşıyor.
YUNANİSTAN VE İSRAİL'İN TUTUMU DA BELİRLEYİCİ OLABİLİR
BBC'nin değerlendirmesinde, Türkiye'nin F-35 programına yeniden dahil olmasına en sert itiraz eden ülkelerin Yunanistan ve İsrail olduğu da vurgulanıyor.
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis'in daha önce Türkiye'ye yönelik F-16 satışına karşı çıktığı hatırlatılırken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun da F-35 satışının bölgedeki güç dengesini değiştireceği gerekçesiyle Washington yönetimine itirazlarını sürdürdüğü belirtiliyor.
Analize göre, bu iki ülkenin Kongre nezdindeki diplomatik girişimleri de Türkiye ile ABD arasındaki savunma iş birliği sürecinin seyrini etkileyebilecek önemli unsurlar arasında yer alıyor.
