Türkiye’de dar gelirli ailelere yönelik sosyal yardımlarda "Vatandaşlık Maaşı" adı altında yeni bir dönem başlıyor. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve ilgili bakanlıkların üzerinde çalıştığı bu model, mevcut sosyal yardım sisteminden farklı olarak tamamlayıcı bir gelir desteği sunmayı hedefliyor. Hanelerin gelir durumuna göre belirlenen bir eşiğin altında kalan aileler, devlet desteği ile bu sınıra yükseltilecek. Yoksulluk sınırına karşı bir kalkan görevi görmesi beklenen bu sistemin detayları, uygulama takvimi ve kriterleri netleşmeye başladı.
VATANDAŞLIK MAAŞI NEDİR VE SİSTEM NASIL İŞLEYECEK?
Vatandaşlık maaşı, en temel tanımıyla hane içindeki toplam geliri asgari yaşam standartlarının altında kalan ailelere sağlanan bir gelir tamamlama desteğidir. Bu sistemde devlet, her hane için bölgesel ve demografik şartlara göre bir "asgari gelir eşiği" belirler. Eğer bir ailenin toplam kazancı belirlenen bu eşiğin altında kalıyorsa, aradaki fark devlet tarafından "vatandaşlık maaşı" olarak ödenir. Böylece hanenin toplam geliri hedeflenen refah seviyesine tamamlanmış olur. Amaç, hiçbir hanenin gelirinin belirli bir seviyenin altına düşmemesini sağlamaktır.
VATANDAŞLIK MAAŞI UYGULAMASI NE ZAMAN BAŞLAYACAK?
Hükümet yetkililerinin açıklamalarına göre Vatandaşlık Maaşı uygulaması iki aşamalı bir takvimle hayata geçirilecek. İlk aşama olan "Pilot Uygulama", 2026 yılında başlayacak. Bu kapsamda Türkiye'nin 7 farklı bölgesinden seçilecek, demografik ve ekonomik açıdan çeşitlilik gösteren illerde sistem test edilecek. Pilot bölgelerden elde edilen veriler ve analizler ışığında sistemdeki eksiklikler giderilecek. İkinci aşama olan "Genel Yayılım" ise 2027 yılı itibarıyla tüm Türkiye genelinde uygulanmaya başlanacak.
KİMLER VATANDAŞLIK MAAŞI ALABİLİR?
Vatandaşlık maaşından yararlanabilmek için temel kriter, hane gelirinin bölge için belirlenen ortalama gelirin altında kalmasıdır. Yapılan çalışmalara göre her bölgenin sosyoekonomik haritası çıkarılacak; konut piyasası, iklim şartları ve yaşam maliyetleri gibi parametreler incelenecek. Destek verilecek hanelerde tek maaşlı çalışanın emekli veya asgari ücretli olması engel teşkil etmeyecek. Örneğin, kalabalık bir nüfusa sahip (5 çocuklu gibi) ve tek maaşla geçinen bir hanenin geliri yüksek görünse bile (örneğin 60 bin TL), kişi başına düşen gelir ve bölgesel giderler hesaplandığında bu hane destek kapsamına alınabilecek.
VATANDAŞLIK MAAŞI NE KADAR OLACAK VE NASIL HESAPLANACAK?
Vatandaşlık maaşında herkese ödenen sabit bir rakam bulunmamaktadır. Ödeme miktarı tamamen hanenin ihtiyacına ve gelir açığına göre değişkenlik gösterecektir. Sistem matematiksel bir tamamlama üzerine kuruludur. Örnek bir senaryo üzerinden gidilecek olursa; devletin o bölge ve o hane tipi için belirlediği alt sınırın 30.000 TL olduğunu varsayalım. Eğer o ailenin mevcut toplam geliri 22.000 TL ise, devlet bu aileye her ay 8.000 TL vatandaşlık maaşı ödeyerek toplam geliri 30.000 TL sınırına tamamlayacaktır.
VATANDAŞLIK MAAŞI BAŞVURUSU NASIL VE NEREDEN YAPILIR?
Sistemin 2026 yılında devreye girmesiyle birlikte başvuruların e-Devlet kapısı üzerinden veya Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) aracılığıyla alınması bekleniyor. Başvuru sürecinde hane halkının tüm gelirleri, mal varlıkları ve harcamaları entegre sistemler üzerinden incelenecek. Ayrıca bu destek sadece nakdi yardım olarak kalmayacak; sistemin en önemli ayağı istihdam teşviki olacak. Çalışabilir durumda olan bireyler İŞKUR aracılığıyla işe yönlendirilecek, böylece ailenin kalıcı olarak yoksulluktan kurtulması ve sosyal yardıma ihtiyaç duymaması hedeflenecek.
