Güney Kafkasya’da son yılların en çok tartışılan ulaşım projelerinden biri olan Zengezur Koridoru, Azerbaycan ile Nahçıvan arasında doğrudan kara bağlantısı kurulmasını hedefleyen stratejik bir hat olarak öne çıkıyor. Azerbaycan, Ermenistan, Türkiye, Rusya, İran ve ABD’nin dahil olduğu diplomatik süreçlerle gündemde yer alan koridorun güzergâhı, uzunluğu ve kontrol mekanizmasına ilişkin tartışmalar sürüyor. Özellikle “ABD’ye devredildi” iddiaları, uluslararası kamuoyunda dikkat çeken başlıklar arasında yer aldı.
ZENGEZUR KORİDORU NEDİR?
Zengezur Koridoru veya Nahçıvan Koridoru, Azerbaycan’ın batı bölgeleri ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında kesintisiz kara bağlantısı kurulmasını hedefleyen ulaşım projesi olarak tanımlanıyor.
Koridor fikri, 2020’de gerçekleşen İkinci Karabağ Savaşı sonrasında imzalanan ateşkes anlaşmasıyla yeniden gündeme geldi. Söz konusu anlaşmada, Azerbaycan ile Nahçıvan arasında ulaşım bağlantısının sağlanmasına ilişkin maddeler yer aldı.
Proje yalnızca bölgesel ulaşım hattı olarak değil, Türkiye üzerinden Avrupa’ya ve Orta Asya’ya uzanan ticaret ağının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Koridorun açılmasıyla birlikte kara ve demiryolu bağlantılarının güçlendirilmesi hedefleniyor.
ZENGEZUR KORİDORU NEREDEN GEÇİYOR?
Zengezur Koridoru’nun planlanan güzergâhı, Ermenistan’ın güneyindeki Sünik bölgesinden geçiyor.
Hat, Azerbaycan’ın batı kesimlerinden başlayarak Ermenistan sınırları içerisinden ilerliyor ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne ulaşıyor. Bölge, Sovyetler Birliği döneminde aktif olarak kullanılan ulaşım bağlantılarına da ev sahipliği yaptı.
Koridor güzergâhı dağlık ve yüksek rakımlı alanlardan oluşuyor. Zengezur Dağları çevresindeki geçiş noktaları nedeniyle projenin kapsamlı altyapı ve mühendislik çalışmaları gerektirdiği belirtiliyor.
ZENGEZUR KORİDORU KAÇ KM?
Zengezur Koridoru’nun uzunluğunun yaklaşık 130 kilometre olduğu ifade ediliyor.
Planlanan hat boyunca hem karayolu hem de demiryolu projelerinin birlikte geliştirilmesi hedefleniyor. Koridorun geçtiği alanların zorlu coğrafi yapısı nedeniyle proje kapsamında yeni tünel, köprü ve ulaşım altyapılarının inşa edilmesi planlanıyor.
Lojistik kapasitenin artırılması ve bölgesel ticaretin hızlandırılması da projenin temel hedefleri arasında yer alıyor.
ZENGEZUR KORİDORU KİMİN KONTROLÜNDE?
Zengezur Koridoru’nun kontrolü konusunda taraflar arasında farklı görüşler bulunuyor.
2020 ateşkes anlaşmasında, Azerbaycan ile Nahçıvan arasındaki ulaşım bağlantısının sağlanması öngörülse de güvenlik ve denetim mekanizmasına ilişkin ayrıntılar netleşmiş değil.
Bazı açıklamalarda ulaşım güvenliğinin Rusya Federasyonu unsurları tarafından denetlenebileceği belirtilirken, Azerbaycan tarafı kesintisiz geçiş hakkını savunuyor. Ermenistan ise koridorun kendi egemenlik alanı içerisinde bulunduğunu belirterek kontrolün tamamen kendisinde olması gerektiğini ifade ediyor.
Bu nedenle koridorun yönetim modeli ve güvenlik yapısı diplomatik müzakerelerin önemli başlıkları arasında yer almayı sürdürüyor.
ZENGEZUR KORİDORU ABD’YE Mİ DEVREDİLDİ?
Zengezur Koridoru’nun ABD’ye devredildiği yönündeki iddialar, 2025 yılında yürütülen barış süreci görüşmeleri sonrasında gündeme geldi.
Bazı uluslararası değerlendirmelerde, ABD arabuluculuğunda geliştirilen ve “Trump Rotası” veya “TRIPP” adıyla anılan model kapsamında koridorun işletme haklarının Amerikan şirketlerine verilmesinin tartışıldığı öne sürüldü.
Söz konusu modelde ABD’nin doğrudan egemenlik devralmasından değil, ticari işletme ve altyapı geliştirme süreçlerinde rol üstlenmesinden bahsediliyor. Konuya ilişkin tartışmalar Rusya ve İran başta olmak üzere bazı bölgesel aktörler tarafından eleştirilirken, Ermenistan projeyi ekonomik kalkınma çerçevesinde değerlendirdiğini açıkladı.
Azerbaycan ve Türkiye ise koridorun açılmasını bölgesel ulaşım ve ticaret ağlarının geliştirilmesi açısından stratejik bir adım olarak değerlendiriyor.
