Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında yaklaşık bir aydır kırılgan şekilde devam eden ateşkes, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan son gelişmelerin ardından yeniden tehlikeye girdi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının (CENTCOM), İran’ın üç ABD savaş gemisine yönelik saldırı girişiminin engellendiğini açıklaması bölgede tansiyonu yükseltirken İran’ın boğazdan geçen ticari gemilere denetim ve ücret uygulaması başlatması küresel enerji piyasalarında yeni kriz endişelerine neden oldu.
Dünya petrol ticaretinin önemli bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı’nda yaşanan son gelişmeler, uluslararası kamuoyunda dikkatle takip edilirken taraflardan gelen sert açıklamalar ateşkesin geleceğine ilişkin soru işaretlerini artırdı. Bölgedeki askeri hareketlilik nedeniyle enerji arzında yaşanabilecek olası aksaklıkların petrol fiyatlarını yeniden yukarı çekebileceği değerlendiriliyor.
CENTCOM: “İRAN’IN SALDIRI GİRİŞİMİ ENGELLENDİ”
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı tarafından yapılan açıklamada, İran’ın ABD Donanması’na ait üç savaş gemisine yönelik “provokasyonsuz saldırı girişimlerinin” engellendiği bildirildi. Açıklamada, ABD güçlerinin meşru müdafaa kapsamında hareket ettiği belirtilirken, İran’daki bazı askeri hedeflerin vurulduğu ifade edildi.
CENTCOM, operasyon sırasında Amerikan savaş gemilerinde herhangi bir hasar oluşmadığını duyurdu. Washington yönetiminin gerilimi büyütmek istemediği vurgulansa da bölgede Amerikan güçlerinin yüksek alarm durumunda bulunduğu kaydedildi.
ABD Başkanı Donald Trump ise yaşanan gelişmelerin ardından yaptığı açıklamada ateşkesin halen yürürlükte olduğunu savundu. Trump, İran’a yönelik saldırıları küçümseyici ifadelerle değerlendirirken, daha büyük operasyonların da gündeme gelebileceği mesajını verdi.
Sosyal medya hesabından paylaşım yapan Trump, İran’ın anlaşmayı kabul etmemesi halinde çok daha sert saldırılar düzenlenebileceğini belirtti. Trump’ın kullandığı ifadeler, Washington yönetiminin askeri seçenekleri masada tutmaya devam ettiği şeklinde yorumlandı.
KEŞM ADASI ÇEVRESİNDE ÇATIŞMA İDDİASI
İran devlet medyası ise Hürmüz Boğazı’ndaki Keşm Adası çevresinde İran silahlı kuvvetleri ile “düşman unsurlar” arasında çatışma yaşandığını duyurdu. Basra Körfezi’nin en büyük adası olarak bilinen Keşm’de yaklaşık 150 bin kişinin yaşadığı belirtilirken, bölgede stratejik öneme sahip tesislerin bulunduğu ifade edildi.
İran basını ayrıca Batı Tahran’da hava savunma sistemlerinin devreye girdiğini ve şiddetli patlama sesleri duyulduğunu aktardı. Güneyde bulunan Bender Abbas yakınlarında da patlamalar meydana geldiği öne sürüldü. İranlı yetkililer ise olayların nedenine ilişkin resmi detay paylaşmadı.
Bölgedeki askeri gerilimin yanı sıra İran’ın ticari gemilere yönelik yeni uygulaması da uluslararası ticaret açısından endişe yarattı. Denizcilik veri şirketi Lloyd’s List Intelligence’ın yayımladığı rapora göre İran, Hürmüz Boğazı’ndan geçecek ticari gemiler için yeni bir devlet kurumu oluşturdu.
“Persian Gulf Strait Authority” adı verilen kurumun, boğazdan geçiş yapacak gemilerden izin başvurusu ve ücret talep etmeye başladığı belirtildi. Bazı denizcilik şirketlerine resmi geçiş formlarının gönderildiği ifade edilirken söz konusu adım İran’ın Hürmüz üzerindeki kontrolünü daha kurumsal hale getirme girişimi olarak değerlendirildi.
Uzmanlar, bu uygulamanın uluslararası deniz hukukuyla çelişebileceğini belirtiyor. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi kapsamında ülkelerin, uluslararası geçiş güzergahlarında “zararsız geçiş” hakkına izin vermesi gerekiyor.
YÜZLERCE TİCARİ GEMİNİN MAHSUR KALDIĞI İDDİA EDİLDİ
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilim nedeniyle yüzlerce ticari geminin Basra Körfezi çevresinde beklemek zorunda kaldığı bildirildi. Özellikle petrol ve doğal gaz taşımacılığında gecikmeler yaşandığı belirtilirken, enerji piyasalarında arz endişesi yeniden gündeme geldi.
ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukasının da deniz taşımacılığını olumsuz etkilediği ifade edilirken bazı enerji şirketlerinin alternatif güzergah arayışına başladığı kaydedildi.
BM GÜVENLİK KONSEYİNDE YENİ GİRİŞİM
ABD ve Körfez ülkelerinin, İran’ın Hürmüz üzerindeki baskısını kınayan yeni bir karar tasarısı için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi nezdinde girişim başlattığı öğrenildi. Ancak daha önce benzer girişimlerin Rusya ve Çin tarafından veto edildiği biliniyor.
Diplomatik kaynaklar, yeni süreçte uluslararası toplumun Hürmüz’de serbest geçiş hakkının korunmasına yönelik ortak tutum geliştirmeye çalıştığını belirtiyor.
Taraflar arasındaki gerilim sürerken Pakistan’ın arabuluculuk girişimlerinin devam ettiği bildirildi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Pakistan üzerinden iletilen yeni ABD tekliflerinin değerlendirildiğini ancak henüz resmi yanıt verilmediğini açıkladı.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ise İran ve ABD ile yoğun diplomasi trafiğinin sürdüğünü belirterek ateşkesin korunması için temasların devam ettiğini söyledi.
Küresel enerji piyasalarının gözü şimdi Hürmüz Boğazı’nda yaşanacak yeni gelişmelere çevrilmiş durumda. Dünya petrol sevkiyatının önemli bölümünün geçtiği stratejik su yolunda yaşanabilecek olası yeni çatışmaların enerji fiyatlarında yeni dalgalanmalara neden olabileceği değerlendiriliyor.
Uzmanlar, bölgedeki askeri ve diplomatik gelişmelerin sadece Orta Doğu’yu değil, küresel ticaret ve enerji piyasalarını doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip olduğuna dikkat çekiyor.
İran’ın ticari gemilere denetim ve ücret uygulaması başlatması, küresel enerji piyasalarında yeni kriz endişelerine yol açtı.
