ABD Başkanı Donald Trump'ın İran rejimini değiştirme ve Orta Doğu'daki güç dengelerini yeniden şekillendirme amacıyla attığı adımlar, Avrupa'nın yıllardır unutmuş gibi göründüğü enerji krizi korkusunu yeniden gündeme taşıdı. Artan gerilimler, gaz fiyatlarında keskin yükselişlere yol açarak yatırımcılar ve hükümetler arasında ciddi endişelere neden oldu.
LNG ÜRETİMİ DURDU
Özellikle Avrupa'nın gaz ticaretinin merkezi konumundaki Hollanda TTF piyasasında fiyatlar megavatt-saat başına 31,9 eurodan cuma günü 54,3 euroya çıkarken, bu artışın arkasında Katar'ın İran'ın misilleme saldırıları sonrası sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretimini durdurma kararı gibi kritik gelişmeler yer aldı. Katar, dünyanın en önemli LNG tedarikçileri arasında bulunuyor.
Orta Doğu'daki hayati enerji ihracat yolunun, Hürmüz Boğazı'nın fiili olarak kapanması ve ABD ordusunun Asya-Pasifik bölgesinde kalıcı bir varlık gösterme planları piyasalardaki oynaklığı artırdı. Buna paralel olarak, Avrupa Birliği liderleri de alarmda. Hollanda Başbakanı Rob Jetten, gerekirse ekstra önlemlere hazır olduklarını belirtirken, İspanya Başbakanı Pedro Sánchez ekonomik etkileri hafifletmek için kapsamlı destek planları üzerinde çalışıldığını söyledi.
MACRON'DAN HÜRMÜZ İÇİN 'ASKERİ KOALİSYON' TEKLİFİ
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise Hürmüz Boğazı başta olmak üzere kritik deniz ticaret yollarının korunması için uluslararası askeri bir koalisyon kurma girişiminde bulunacağını açıkladı. Macron, bu adımın petrol ve gaz fiyatlarındaki artışın önüne geçerek ekonomik çıkarları korumaya yönelik olduğunu vurguladı.
Brüksel'deki AB yetkilileri, ABD ve Katar kaynaklı LNG tedarikindeki payların incelendiğini ve bloğun iyi tedarik edildiğini savunsa da, savaşın sürmesi ve Katar'ın üretimi durdurması durumunda, özellikle Asya ülkelerinin ABD'ye yöneleceği, bunun da rekabeti kızıştıracağı belirtiliyor. Global Energy Monitor araştırmacısı Baird Langenbrunner, Katar'daki üretim kesintisinin küresel LNG piyasasında önemli dalgalanmalara yol açtığını ve bunun ne zaman sona ereceğinin belirsiz olduğunu ifade etti.
RUSYA-UKRAYNA KRİZİ İLE BENZER DURUM
Bu gelişmeler, 2022'de Rusya-Ukrayna savaşının tetiklediği enerji krizinin acı hatıralarını da beraberinde getiriyor. O dönemde Rusya'nın gaz arzını kısıtlaması fiyatlarda sert artışlara neden olmuştu. Avrupa ülkeleri, uzun süreli arz sıkıntılarının etkisini azaltmak için LNG altyapısını hızlıca genişletmiş, yenilenebilir enerji yatırımlarına hız vermiş ve tüketicilere maddi destek sağlamıştı. Ancak yüksek fiyatlar ve enerji maliyetlerindeki artışlar hala Avrupa ekonomisinde önemli bir yük olmaya devam ediyor.
Avrupa Reform Merkezi Müdür Yardımcısı Elisabetta Cornago, Katar LNG tesislerinin kapanması ve Hürmüz Boğazı'ndaki kesintilerin küresel arzı önemli ölçüde etkilediğine dikkat çekiyor. Ayrıca, artan gaz fiyatlarının depolama maliyetlerini yükselterek kış hazırlıklarını zorlaştırdığını belirtiyor. Enerji piyasalarındaki fiyatlandırma mekanizması da bu durumdan olumsuz etkileniyor. Komisyon, 2024 yılında piyasa tasarımını gözden geçirmek ve gerekirse düzenlemeler yapmak üzere çalışmalar yürütüyor.
