LPG’ye gece yarısı gelen rekor zammın ardından gözler akaryakıttaki fiyat farklarına çevrildi. “Benzin ile motorin arasında son dönemde açılan fiyat farkının nedeni nedir? Her ikisi de petrolden üretilmesine rağmen fiyatlar arasında 15 TL’ye varan fark oluşuyor. Benzer şekilde, LPG de doğalgazdan elde ediliyor; peki, bugüne kadar nadiren yapılan zamların ardından, son kararla 4 lira 17 kuruşluk bir LPG zammı nasıl açıklandı?” sorularını Ekonomist Elif Kaya’ya yönelttik. Kaya, Türkinform muhabiri Sema Ersoy’a değerlendirmelerde bulundu.
“JEOPOLİTİK RİSKLER FİYATLARDA BELİRLEYİCİ HALE GELDİ”
Enerji piyasalarında yaşanan değişimi değerlendiren Kaya, fiyatların artık sadece arz-talep dengesiyle açıklanamayacağını belirterek, küresel gelişmelerin etkisini anlattı ve jeopolitik risklerin belirleyici hale geldiğini vurgulayarak şunları söyledi:
“Küresel finansal mimari ve enerji piyasaları, son dönemde klasik denge modellerinin ötesine geçen, jeopolitik risk priminin fiyatlamalarda belirleyici olduğu bir evreye girmiştir.”
“BENZİN VE MOTORİN FARKI KULLANIM ALANLARINDAN KAYNAKLANIYOR”
Benzin ile motorin arasındaki fiyat farkına da değinen Kaya, iki ürünün kullanım alanlarının bu makası doğrudan etkilediğini ifade etti. Motorinin üretim ve taşımacılıkta kritik rol oynadığını belirten Kaya, talep yapısının fiyatları yukarı çektiğinin altını çizerek, “Benzin, hanehalkı tüketim harcamalarıyla ilişkiliyken; motorin, lojistik, sınai üretim ve tarımsal faaliyetlerin birincil girdisidir” dedi.
“DİZEL ARZINDAKİ DARALMA FİYATLARI YUKARI TAŞIDI”
Kaya, küresel gelişmelerin özellikle motorin fiyatlarını etkilediğini ifade ederek, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası yaşanan arz sorunlarına dikkat çekti ve bunun fiyatları yukarı yönlü baskıladığını söyleyerek şu açıklamayı yaptı:
“Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Avrupa’nın rafine ürün tedarik zincirinde yaşanan asimetrik bozulma, özellikle dizel arzını daraltmıştır.”
“LPG ZAMMI GECİKMİŞ MALİYETİN YANSIMASI”
LPG’deki artışın nedenini de açıklayan Kaya, bu zammın ani değil, birikimli maliyetlerin sonucu olduğunu ifade etti. Türkiye’nin dışa bağımlılığına dikkat çeken Kaya, döviz kuru ve uluslararası kontratların etkisinin belirleyici olduğunu söyledi. Kaya konuya ilişkin “LPG fiyatlarındaki 4,17 TL’lik artış, rasyonel bir piyasa ayarlamasıdır” dedi. Kaya ayrıca, maliyetlerin zamanla pompaya yansıdığını belirterek şunları kaydetti:
“Türkiye’nin LPG ithalatındaki yüksek bağımlılığı ve referans fiyatlama olan Saudi Aramco kontratlarındaki yükseliş, döviz kuru etkisiyle birleşerek birikimli bir maliyet yansımasına neden olmuştur.”
Akaryakıt piyasasında yaşanan bu gelişmelerin, küresel enerji dengeleri ve ekonomik dalgalanmalarla birlikte şekillenmeye devam ettiği ifade ediliyor.
