BRICS ülkelerinin dolar kullanımını azaltmaya yönelik hamleleri, yalnızca siyasi bir duruşu değil; aynı zamanda enerji ticaretinden merkez bankası rezervlerine kadar uzanan geniş çaplı ekonomik dönüşümleri beraberinde getiriyor. JPMorgan'ın yayımladığı son analiz, bu sürecin küresel finans mimarisinde köklü kırılmalar yarattığını ortaya koyuyor.
DEDOLARİZASYON BİR KUR STRATEJİSİNDEN ÇOK DAHA FAZLASI
JPMorgan Küresel Makro Araştırmalar Başkanı Luis Oganes, bu sürecin yalnızca döviz kuru politikasıyla sınırlı olmadığını belirtiyor. Oganes’e göre, rezerv para olarak ABD Doları’nın geleceği artık tartışmaya açılmış durumda. Uluslararası ticarette para birimi tercihlerinin değişmesi, merkez bankalarının rezerv yönetiminde farklılaşma ve ödeme sistemlerindeki yenilikler; bu dönüşümün temel bileşenleri olarak öne çıkıyor.
ENERJİ PİYASALARINDA YEREL PARA ATAĞI
BRICS ülkeleri, dedolarizasyonun etkilerini özellikle enerji sektöründe görünür kılıyor. JPMorgan Emtia Stratejileri Başkanı Natasha Kaneva, petrol ve kömür gibi stratejik emtialarda artık artan oranda yerel para birimlerinin tercih edildiğini ifade ediyor. Kaneva’ya göre, enerji kontratlarının önemli bir bölümü artık dolardan bağımsız şekilde fiyatlandırılıyor. Örnek vermek gerekirse; Hindistan, Rus kömürü alımını Çin yuanı üzerinden gerçekleştirirken, Bangladeş de Rusya’ya olan nükleer santral ödemelerini yuan ile yapma kararı aldı.
ALTINA YÖNELİK REZERV ATAĞI HIZLANDI
Doların uluslararası rezervlerdeki payı azalırken, altın yeniden merkez bankalarının ilgi odağına girdi. JPMorgan’ın verileri, gelişmekte olan ekonomilerde altının rezerv içindeki payının son 10 yılda yüzde 4’ten yüzde 9’a yükseldiğini gösteriyor. Çin, Rusya ve Türkiye gibi ülkeler, bu rezerv politikası değişiminde öncü konumda. Banka, ons altının 2026 yılı ortalarında 4.000 dolar seviyesini görebileceği öngörüsünde bulunuyor.
BRICS’TEN YENİ ÖDEME ALTYAPISI HAMLESİ
Sürecin yalnızca para birimi düzeyinde kalmadığına dikkat çeken JPMorgan analistleri, BRICS ülkelerinin Batı merkezli finansal altyapılardan bağımsızlaşmak için de adımlar attığını belirtiyor. Brezilya’nın Rio kentinde gerçekleşen son zirvede, SWIFT benzeri Batı’ya ait ödeme sistemlerine alternatif yapılar oluşturulması konusunda uzlaşı sağlandı. Yeni Kalkınma Bankası Başkanı Dilma Rousseff’in öncülüğünde, bu sistemlerin somutlaştırılması için çalışmalar başladı.
TAHVİL PİYASALARINDA DEDOLARİZASYON ETKİSİ
Dolardan uzaklaşma eğilimi, tahvil piyasalarında da karşılık buluyor. JPMorgan’ın analizine göre, yabancı yatırımcıların ABD Hazine tahvillerindeki payı, 2008 finansal kriz döneminde yüzde 50'nin üzerindeyken bugün yüzde 30 seviyelerine kadar gerilemiş durumda. Bankadan Alexander Wise, bu eğilimin yatırımcı güvenini zayıflatabileceğini ve reel getiriler üzerinde ciddi baskı oluşturabileceğini vurguluyor.
JPMorgan analisti Jay Barry ise Japonya’nın ABD Hazine tahvillerinde 1,1 trilyon dolarlık pozisyonuyla en büyük dış alacaklı konumunda olduğunu hatırlatarak, “Japon yatırımcıların yön değiştirmesi durumunda tahvil piyasasında ciddi oynaklıklar görülebilir” yorumunu yapıyor.
KÜRESEL REZERV PARA STATÜSÜNDE KÖKLÜ TARTIŞMA
Doların uluslararası sistemdeki liderliğine yönelik bu sorgulamalar, artık geçici dalgalanmalardan ibaret değil. JPMorgan uzmanlarına göre, BRICS ülkelerinin öncülüğünde başlayan bu yapısal değişim süreci, rezerv para statüsünün yeniden şekillenmesine neden olabilir. Gelişmekte olan ülkeler, yalnızca alternatif para birimlerine yönelmiyor; aynı zamanda kendi ödeme sistemlerini kurarak Batı merkezli finansal düzenin sınırlarını da zorluyor.
