“Uluslararası Çölyak Günü” kapsamında Sağlık Bakanlığı verilerinden derlenen bilgiler, Türkiye’de çölyak hastalarının büyük bir bölümünün bu sinsi hastalıktan habersiz yaşadığını ortaya koydu. Genetik bir sindirim sistemi rahatsızlığı olan ve glüten proteinine karşı gelişen çölyak, tanı konulma oranının düşüklüğü nedeniyle toplum sağlığını gizlice tehdit ediyor.
Türkiye’de çölyak hastalığı görülme sıklığının yüzde 1 ile binde 3 arasında değiştiği belirtilirken, hastalığın farklı belirtilerle ortaya çıkabilmesi ya da uzun süre hiçbir belirti göstermemesi nedeniyle tanı konulabilen hasta oranının yalnızca yüzde 10 civarında olduğu tahmin ediliyor.
Uzmanlara göre çölyak hastalığı; buğday, arpa, çavdar ve yulafta bulunan glütene karşı bağışıklık sisteminin verdiği anormal tepki sonucu oluşuyor. Hastalık, ince bağırsağın iç yüzeyindeki villus adı verilen yapıların zarar görmesine neden olarak besin emilimini bozuyor.
Beslenme Uzmanı ve Diyetisyen Ayça Doğandemir Türkinform'a yaptığı değerlendirmede çölyak hastalarının ömür boyu glutensiz diyet uygulaması gerektiğini belirterek, “Gluten içeren gıdalar tüketildiğinde bağışıklık sistemi yeniden tepki verir ve ince bağırsakta hasar oluşur. Bu nedenle çölyak diyeti bir tercih değil, yaşam boyu uygulanması gereken tıbbi bir zorunluluktur” ifadelerini kullandı.
ÇOCUKLARDA VE YETİŞKİNLERDE FARKLI BELİRTİLER GÖRÜLEBİLİYOR
Çocuklarda karın ağrısı, şişkinlik, ishal, huzursuzluk, iştahsızlık, gelişme geriliği, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama gibi belirtiler görülebilirken, ileri yaşlarda belirtilerin çok daha geniş bir yelpazede ortaya çıkabildiği ifade edildi.
Ayça Doğandemir, çölyak hastalığında en sık görülen belirtiler arasında karın ağrısı, şişkinlik, kilo kaybı, halsizlik ve kansızlığın yer aldığını belirterek, erken teşhisin yaşam kalitesi açısından büyük önem taşıdığına dikkat çekti.
GLUTENSİZ BESLENMEDE ETİKET OKUMA UYARISI
Uzmanlar, çölyak hastalarının yalnızca ekmek ve hamur işlerinden değil, işlenmiş gıdalardaki “gizli gluten” riskinden de korunması gerektiğini vurguladı.
Doğandemir, “Glutensiz ürünleri seçerken etiket okumak çok önemli. Paketli soslar, çorbalar ve atıştırmalıklar gluten içerebilir. Ayrıca glutensiz gıdaların gluten içeren ürünlerle temas etmemesi için çapraz bulaşmaya karşı da dikkatli olunmalı” dedi.
Çölyak diyeti kapsamında buğday, arpa ve çavdarın tamamen diyetten çıkarılması gerektiğini belirten uzmanlar; meyve, sebze, et, balık, yumurta ve süt ürünleri gibi doğal ve işlenmemiş gıdaların güvenle tüketilebileceğini ifade etti.
KİNOA, PİRİNÇ VE MISIR ÖNE ÇIKIYOR
Glutensiz beslenmede alternatif tahılların önemine dikkat çeken Doğandemir, “Kinoa, pirinç ve mısır gibi glutensiz tahıllar çölyak hastaları için güvenli seçenekler arasında yer alıyor. Özellikle kinoa yüksek protein ve lif içeriğiyle sağlıklı bir alternatif sunuyor” değerlendirmesinde bulundu.
Uzmanlar, glutensiz diyetin yalnızca belirtileri kontrol altına almakla kalmadığını, aynı zamanda bağırsakların iyileşmesini sağlayarak yaşam kalitesini artırdığını belirtti. Diyete tam uyum sağlayan hastalarda klinik bulguların büyük ölçüde düzeldiği ve kan testlerinin normale döndüğü kaydedildi.
