İlk kez yapılan bir konuşmanın kelimesi kelimesine “daha önce yaşamıştım” ya da içinde bulunan durumla ilgili “ben bu anı hatırlıyorum” şeklindeki düşüncelerin gerçek olup olmadığını Türkinform’a değerlendiren uzmanlar, yaşanılanın “görmüşlük duygusu” anlamına gelen Fransızca dejavu olduğuna işaret ediyor.
Çoğu insanın hayatında en az bir kez bile olsa bunu deneyimlediğini kaydeden Nörobilim uzmanları, "önsezi" mi yoksa beynin insana bir oyunu mu olduğunu ayırt etmek gerektiğini söylüyor.
Uzmanlara göre, dejavu, bir gelecek öngörüsü değil, tamamen bir hafıza geri çağırma hatası. Normal şartlarda beynin bilgiyi önce "kısa süreli bellek" alanına aldığını ifade eden uzmanlar, ardından "uzun süreli belleğe" işlediğini, ancak dejavu anında bu süreçte bir senkronizasyon bozukluğunun yaşandığını belirtiyor.
Uzmanlar, dejavu hissini şöyle yorumluyor:
"Beynin 'tanıma' ve 'hatırlama' mekanizmaları arasındaki bir uyumsuzluktur. Beyin, o anki veriyi doğrudan uzun süreli belleğe gönderir. Bu da insana o anı 'hatırlıyormuş' hissi verir, oysa sadece mili saniyeler önce algılanmış bir olaydır."
PEKİ NEDEN DEJAVU YAŞANIYOR?
Uzmanlar, dejavu sıklığını artıran birkaç temel faktörü ise şöyle sıralıyor:
- Aşırı yorgunluk ve stres: Beyin yorulduğunda, nöronlar arasındaki iletişimde milisaniyelik gecikmeler yaşanabilir. Bu "gecikmiş sinyal", beynin aynı olayı iki kez işlemesine neden olur.
- Dikkat dağınıklığı: Bir kafede telefona bakarken ortamı tam olarak algılamazsınız. Başınızı kaldırdığınızda beyin ortamı saniyeler önce "yarı-bilinçli" olarak kaydettiği için tam o anı sanki geçmişten hatırlıyormuşsunuz gibi algılar.
- Hologram teorisi: Mevcut ortamdaki tek bir nesne (örneğin eski bir masa lambası), geçmişteki çok eski bir anınızdaki nesneyle eşleşirse beyin tüm ortamı tanıdık ilan eder.
HATA MI HASTALIK MI?
İlginç bir şekilde, dejavu yaşamanın aslında sağlıklı bir beynin göstergesi olabileceğine işaret eden uzmanlar, beyinin, hafıza sistemini kontrol ederken bir hata fark ettiğinde "dejavu" hissini tetikleyebileceğini, bunun da beynin kendi kendini denetleme mekanizmasını çalıştırdığının göstergesi olduğunu belirtiyor.
Uzmanlar, dejavu hissinin çok sık yaşanması ve buna baş dönmesi veya kafa karışıklığı eşlik etmesi durumunda, epilepsi gibi nörolojik bir rahatsızlığın habercisi olabileceği uyarısında bulunuyor.
Dejavu sırasında hissedilen "bunu hatırlıyorum" duygusu, aslında beynin bir arşivleme hatasını düzeltmeye çalışmasından ibaret oluğunu vurgulayan uzmanlar, bir dahaki sefer bu his yaşandığında beynin küçük bir yazılım güncellemesi yaptığının bilinmesi gerektiğini ifade ediyor.
