Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın AK Parti Genişletilmiş İl Başkanları Toplantısı’nda 1939 Erzincan Depremi’ne atıf yaparak dile getirdiği “8 çivi” benzetmesi kamuoyunda tartışma başlattı. Erdoğan, dönemin yönetiminin depremzedelere yalnızca “8 çivi” dağıttığını öne sürerek CHP’yi afet politikaları üzerinden eleştirdi. Ancak şehir plancısı Ömer Kıral’ın “1939 ve 1992 Erzincan Depremleri Şehircilik Düzenimizde Hasar Yarattı mı?” başlıklı araştırma raporu, deprem sonrası uygulamalara ilişkin daha kapsamlı bilgiler içeriyor.
RAPOR'A GÖRE ERZİNCAN NEREDEYSE TAMAMEN YIKILDI
Rapora göre 27 Aralık 1939’da meydana gelen büyük depremde Erzincan kenti, birkaç yapı dışında neredeyse tamamen yıkıldı. Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı koşullarında bulunduğu bir dönemde yaşanan felaket sonrası, ülke genelinde deprem yönetimine dair kurumsal mekanizmaların henüz gelişmemiş olduğu vurgulandı. Bu nedenle merkezi yönetimin, Erzincan’a özgü yasal düzenlemeler geliştirerek kentin yeniden inşası için özel önlemler aldığı ifade edildi.
KENT TAMAMEN TAŞINDI, YENİDEN PLANLANDI
Araştırma raporunda yer alan bilgilere göre deprem sonrası ilk etapta geçici iskan alanları, demiryolunun yaklaşık 1 kilometre kuzeyinde kuruldu. Daha sonra kentin bir bütün olarak taşınmasına karar verildi ve yeni Erzincan, geçici konutların bulunduğu bölgenin 1-1,5 kilometre kuzeyine planlı şekilde inşa edildi. Yeni kentte prefabrik konutların önemli bir bölümünün Avusturya’dan getirildiği, bu evlerin 400-600 metrekarelik arsalar üzerine 2-3 odalı ve tek katlı olarak yapıldığı belirtildi. 1948 yılında çıkarılan yasa kapsamında, yaklaşık 2 bin konutun hak sahiplerine kredi imkanıyla verildiği bilgisi de raporda yer aldı.
DEPREME DAYANIKLI VE DÜŞÜK KATLI YAPILAŞMA KARARI
Rapora göre yeni kurulan Erzincan’da yapıların büyük bölümü 1-2 katlı olarak planlandı; 3 katlı bina sayısı ise oldukça sınırlı tutuldu. Depreme dayanıklı inşa kuralları getirildiği ve bu kuralların dışına çıkılmamasının planlama anlayışının temelini oluşturduğu aktarıldı. Bu yönüyle 1939 sonrası Erzincan’ın, afet sonrası yer seçimi, düşük katlı yapılaşma ve planlı kentleşme açısından erken dönem bir örnek oluşturduğu değerlendiriliyor.
ERDOĞAN'IN “8 ÇİVİ” İDDİASIYLA RAPOR ÖRTÜŞMÜYOR
Cumhurbaşkanı Erdoğan konuşmasında, “1939 Erzincan depreminde 8 çivi dağıtıldı” ifadesini kullanarak CHP’nin afet anlayışının değişmediğini savunmuştu. Ancak şehircilik literatüründe yer alan araştırmalar, deprem sonrası dönemde Erzincan’ın taşınarak yeniden planlandığını, özel yasalar çıkarıldığını ve konut üretildiğini ortaya koyuyor.
Deprem ve afet politikaları üzerinden süren siyasi tartışmalar devam ederken, 1939 Erzincan Depremi’nin şehircilik tarihindeki yeri bir kez daha gündeme taşınmış oldu.
