Evlerin sıcak yaz günlerinde serin, kış aylarında ise sıcak tutulması için genellikle klima ve ısıtma sistemlerine ihtiyaç duyuluyor. Ancak Avustralya’da ortaya çıkan sıra dışı bir yapı, bu alışkanlığı tersine çevirecek bir tasarımla dikkat çekiyor. East Augusta kentinde inşa edilen “Earth 1” adlı konutun en dikkat çekici özelliği, yapının bir bölümünün doğrudan toprağın içine gömülmüş olması. İlk bakışta alışılmışın dışında görünen bu tasarımın arkasında ise oldukça basit bir fikir bulunuyor: Toprağın doğal yalıtım özelliğinden yararlanmak.
EVİN BİR BÖLÜMÜ TOPRAĞIN ALTINDA
Earth 1’in arka kısmı toprakla çevrelenecek şekilde tasarlandı. Böylece dışarıdaki sıcaklık gün içerisinde büyük değişimler gösterse bile yapı, toprağın sağladığı doğal yalıtımdan faydalanıyor. Sistemin önemli parçalarından biri de toprağın altına yerleştirilen hava boruları. Dışarıdan alınan hava, eve ulaşmadan önce bu boruların içerisinden geçiriliyor. Toprak altında ilerleyen hava, pasif şekilde soğutularak yaşam alanına ulaşıyor. Böylece herhangi bir klima sistemi kullanılmadan iç ortamın daha dengeli tutulması hedefleniyor.
DUVARLARINDA ATIK LASTİKLER KULLANILDI
Evin şaşırtıcı özelliklerinden biri de kullanılan malzemeler. Yapının ana duvarlarında sıkıştırılmış toprakla doldurulmuş atık otomobil lastikleri kullanıldı. Bu lastikler büyük bloklar haline getirilerek duvar sisteminin bir parçasına dönüştürüldü ve üzerleri sıvanarak kapatıldı. Buradaki amaç yalnızca geri dönüşüm sağlamak değildi. Lastik ve toprak kombinasyonunun oluşturduğu yüksek termal kütle, gün içerisinde emilen ısının bir anda iç mekâna geçmesini engelliyor. Yapı, aldığı ısıyı daha yavaş şekilde bünyesinde tutup geceleri kademeli olarak bırakıyor. Bu sayede ev içerisindeki sıcaklığın ani şekilde yükselip düşmesinin önüne geçiliyor.
50’DEN FAZLA KİŞİ ATIK MALZEMELERİ DEĞERLENDİRDİ
Earth 1’in inşasında yalnızca eski otomobil lastikleri kullanılmadı. Yapının oluşturulması sırasında atık tenekeler, cam şişeler ve geri kazanılmış ahşap malzemeler de değerlendirildi. İnşaat sürecine 50’den fazla kişinin katıldığı belirtildi. Böylece ortaya yalnızca farklı görünüme sahip bir ev değil, aynı zamanda atık malzemelerin yapı sektöründe yeniden kullanılabileceğini gösteren deneysel bir proje çıktı.
KLİMA YOK, KALORİFER YOK AMA SICAKLIK 24,5 DERECEYİ GEÇMİYOR
Earth 1’i asıl şaşırtıcı hale getiren ise yapılan ölçümler. Konutun içerisine internet bağlantılı sensörler yerleştirildi ve sıcaklık beş dakikalık aralıklarla kaydedildi.
Yıl boyunca gerçekleştirilen ölçümlerde dışarıdaki hava koşulları önemli ölçüde değişmesine rağmen evin iç sıcaklığının 20°C ile 24,5°C arasında kaldığı belirlendi. Üstelik bu sonuç elde edilirken mekanik bir klima veya kalorifer sistemi kullanılmadı.
CAM CEPHELER DE SİSTEMİN PARÇASI
Evin tasarımı yalnızca toprağa gömülmekten ibaret değil. Yapıda konumlandırılan cam cepheler, güneş ışığının kontrollü biçimde içeri girmesine yardımcı oluyor. Böylece güneşten gelen doğal ısıdan yararlanılırken, iç ortam sıcaklığının aşırı yükselmesinin önüne geçilmeye çalışılıyor. Toprak altındaki hava kanalları, kalın ve yüksek termal kütleli duvarlar ve güneş ışığını kontrollü kullanan cepheler birlikte çalışarak evin kendi mikroklimasını oluşturuyor.
“SIFIR ENERJİ” FİKRİNE YENİ BİR ÖRNEK
Earth 1’in ortaya koyduğu sonuç, özellikle enerji tüketiminin azaltılması açısından dikkat çekiyor. Günümüzde konutlarda ısıtma ve soğutma, enerji tüketiminin önemli kalemlerinden biri. Earth 1 projesinde ise mekanik sistemlere olan ihtiyacı mümkün olduğunca azaltmak için binanın kendisi adeta bir iklimlendirme aracına dönüştürülüyor. Toprak, hava boruları, duvarların termal kütlesi ve güneş ışığı birlikte kullanılarak pasif soğutma ve ısıtma hedefleniyor. Bu yaklaşım, projenin daha geniş kapsamlı “Zero” projesi kapsamında sıfır enerji tüketimine yönelik çalışmalara da zemin hazırlıyor.
GELECEĞİN EVLERİ BÖYLE Mİ OLACAK?
Earth 1, alışılmış konut tasarımından oldukça farklı olsa da ortaya çıkan sıcaklık değerleri dikkat çekici. Proje, yüksek enerji tüketen klima ve ısıtma sistemlerine alternatif oluşturabilecek pasif yapı tekniklerinin potansiyelini gösteriyor. Özellikle sıcaklıkların giderek daha fazla önem kazandığı bir dönemde, toprağın doğal yalıtımından ve geri dönüştürülmüş malzemelerden yararlanan bu tür yapılar, geleceğin sürdürülebilir konutları açısından önemli bir örnek olabilir. Dışarıda hava kavurucu sıcaklıklara ya da sert soğuklara ulaşırken içeride sıcaklığın 20-24,5 derece arasında kalması ise bu evi sıradan bir yapıdan çıkarıp adeta kendi kendini iklimlendiren bir deney alanına dönüştürüyor.
