Ticaret Bakanlığı’nın açıkladığı 2026 yılı ilk çeyrek dış ticaret verileri, Türkiye ekonomisinde dikkat çekici bir yavaşlamaya işaret etti. Ocak-Mart döneminde ihracat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3,1 azalarak 63 milyar 279 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti. Bakanlık, düşüşün başlıca nedenleri arasında Orta Doğu’da yaklaşık 50 gündür devam eden çatışmalar ve takvim etkisini gösterdi.
Ancak uzmanlara göre tablo yalnızca dış gelişmelerle açıklanamayacak kadar derin.
İstanbul Arel Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Cüneyt Dirican, TÜRKİNFORM’a yaptığı değerlendirmede şu ifadeleri kullandı:
“Program denilen, ana akımda rasyonel ve bilimsel diye iddia edilen ortodoks politikaların aslında 80 model amfi tipi iktisat ezberleri olduğununun rakamlarla vücut bulmuş halidir. Arz ve enerji şokları sonrasında üretimi baltalayan, yatırımı engelleyen, tüccarı, sanayiciyi küstürüp kaçıran, kaçırmadığını da faize yönlendiren linkleri bağlayıp kurulan settings verileri bunlar.”
İSTANBUL’DA SERT DÜŞÜŞ, EKONOMİDE ZİNCİRLEME ETKİ
Türkiye’nin ihracat lokomotifi olan İstanbul’da mart ayında yaşanan yüzde 21,7’lik düşüş, yalnızca bölgesel bir veri değil; üretimden istihdama kadar geniş bir etki alanına işaret ediyor. 2025 Mart’ta 4 milyar 876 milyon dolar olan ihracat, 2026 Mart’ta 3 milyar 816 milyon dolara geriledi.
Dirican’a göre bu tablo, politika tercihlerinin sahaya yansımasının bir sonucu:
“Arz ve enerji şokları sonrasında üretimi baltalayan, yatırımı engelleyen, tüccarı, sanayiciyi küstürüp kaçıran, kaçırmadığını da faize yönlendiren linkleri bağlayıp kurulan settings verileri bunlar.”
Sanayi şehirlerinde de tablo farklı değil. Kocaeli, İzmir ve Bursa’da sınırlı da olsa gerileme yaşanırken, Ankara’nın sınırlı artışı genel düşüşü dengelemeye yetmedi.
SANAYİ ŞEHİRLERİ DARALMA BASKISI ALTINDA
İhracatta ilk sıralarda yer alan şehirlerin performansı, ekonomideki sıkışmayı açık biçimde ortaya koydu. Mersin, Manisa ve Çorum gibi illerde görülen çift haneli düşüşler, Anadolu’daki üretim merkezlerinin de ciddi baskı altında olduğunu gösterdi.
Dirican, geçmişte benzer süreçlerin yaşandığını hatırlatarak şu değerlendirmeyi yaptı:
“Rusya ukrayna savaşı'nda da benzer bir durum vardı ve o zaman hem hazinenin borçlarını eritmek hem de yatırımı ihracatı istihdamı teşvik etmek için verilen ucuza kredilerin doğru kullanılmamasının ve bunu yanlış yorumlayan ana akımın ısrar ettiği geçersiz para politikalarının uygulanmasının vücut bulmuş hali.”
“KUR BASKISI TÜM KESİMLERE YÜK OLDU”
Bakanlığın 40 ilde artış vurgusuna rağmen genel düşüşün devam ettiğini belirten uzmanlar, özellikle kur ve faiz dengesi üzerinden şekillenen politikaların etkisine dikkat çekiyor.
Dirican, bu süreci şöyle özetledi:
“O dönemde gereksiz bir şekilde, enerji fiyatlarından kaynaklanan dış ticaret açığı üzerinden Ödemeler dengesi krizi çıkacak velvelesi yaparak, politikanın değişmesi sağlandı ve Enflasyonun sebebi olarak görülen kur baskılanarak hem ihracatçı hem üretici hem vatandaş hem bütçe faiz yükünü üstlenmek zorunda kaldı.”
Mart ayında ihracatın yüzde 6,4 düşerek 21 milyar 918 milyon dolara gerilemesi de bu baskının sürdüğüne işaret ediyor.
“AYNI MODEL DEVAM ETSEYDİ TABLO FARKLI OLABİLİRDİ”
Dirican’a göre alternatif politika tercihleri farklı bir ekonomik tablo ortaya çıkarabilirdi:
“Bugün Reagan ve Tatcher dönemindeki gibi arz yanlı İktisat politikası gibi, 2023 Mayıs Sonrasında da aynı ekonomik modele devam edilseydi, hem ihracatçı hem üretici hem vatandaşın kazandığı bir noktada çok daha üretken bir yapıda olacaktık.”
YENİ DÖNEM DAHA ZOR OLABİLİR
Uzmanlara göre mevcut konjonktürde politika değişikliği de daha maliyetli hale gelmiş durumda.
Dirican bu noktada şu uyarıyı yaptı:
“Şimdi ihracatçı için kuru Öncelikleyen bir politikaya geçsen veyahut da faizi indirecek bir politikaya geçsen daha zor bir konjonktürde bunu yapman içerideki ana akım yanlış ezberlerle daha da zor.”
“BEKLENENİN AKSİNE SONUÇLAR ORTAYA ÇIKTI”
İthalatın baskılanmasına yönelik politikaların da beklenen sonucu vermediğini belirten Dirican, sözlerini şöyle tamamladı:
“Bu ana akım iddialarla bilime davet çağrısı ithalatın baskılanmasını öneriyordu ama maalesef beklenene tam tersi bir duruma gelmiş durumdayız. Işin ilginci hala daha sanki yanılmamış ve yanıltmamış gibi bunları öneren isimlerin de konu uzmanı şeklinde manşetlere veya ekonomi danışmanlıklarına taşınması.”
İlk çeyrek verileri, yalnızca dış şokların değil, ekonomi politikası tercihlerinin de ihracat üzerindeki etkisinin önümüzdeki dönemde daha yoğun tartışılacağını gösteriyor.
