Türkiye'de milyonlarca çalışan, maaşların geç yatırılması, fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, yıllık izinlerin kullandırılmaması ve SGK primlerinin eksik bildirilmesi gibi nedenlerle iş hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarla karşılaşıyor. Çalışanların en çok merak ettiği konuların başında hangi durumlarda haklı nedenle işten ayrılabilecekleri, işverenin hangi şartlarda tazminatsız fesih yapabileceği, maaşı geciken işçinin hangi haklara sahip olduğu ve dava süreçlerinin nasıl ilerlediği yer alıyor. Avukat Fırat Bilici, çalışma hayatında en sık sorulan bu sorulara ilişkin yasal düzenlemeleri ve uygulamadaki temel noktaları anlattı.
İŞÇİ HANGİ DURUMLARDA HAKLI NEDENLE İŞTEN AYRILABİLİR?
Bilici, ücretin hiç ödenmemesi, eksik ya da geç ödenmesi, fazla mesai ve genel tatil ücretlerinin verilmemesi, SGK primlerinin eksik yatırılması, cinsel taciz, ağır hakaret ve güvenli olmayan çalışma koşullarının işçiye haklı nedenle fesih hakkı tanıyabildiğini söyledi. Bu durumda işçinin şartların oluşması halinde kıdem tazminatı talep edebileceğini, ancak kural olarak ihbar tazminatına hak kazanamayacağını belirtti.
İŞÇİLER HAKLI FESİH SÜRECİNDE EN ÇOK HANGİ HATALARI YAPIYOR?
Bilici, işçilerin en sık yaptığı hatalardan birinin haklı fesih yerine yalnızca "istifa ediyorum" şeklinde kısa bir dilekçe vermek olduğunu ifade etti. Fesih nedeninin açık şekilde belirtilmemesi, deliller toplanmadan işten ayrılınması ve hak düşürücü sürelerin kaçırılması, kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarının kaybına yol açabiliyor.
İŞVEREN HANGİ DURUMLARDA İŞÇİYİ TAZMİNATSIZ OLARAK İŞTEN ÇIKARABİLİR?
İşverenin tazminatsız fesih hakkının İş Kanunu'nun 25. maddesinde düzenlendiğini belirten Bilici, devamsızlık, güveni kötüye kullanma, doğruluk ve bağlılığa aykırı davranışlar ile işyeri düzenini ağır biçimde bozma gibi durumların bu kapsamda değerlendirildiğini söyledi. Devamsızlık nedeniyle yapılacak fesihlerde işçinin geçerli mazeretinin veya sağlık raporunun bulunmasının sonucu değiştirebildiğini aktardı.
HAFTALIK ÇALIŞMA SÜRESİ VE YILLIK İZİN HAKLARINDA EN SIK HANGİ İHLALLER YAŞANIYOR?
Bilici, haftalık çalışma süresinin 45 saat, günlük çalışma süresinin ise en fazla 11 saat olduğunu hatırlattı. Bu sınırların uygulamada sıkça aşıldığını, yıllık izinlerin ise kağıt üzerinde kullandırılmış gösterilmesine rağmen fiilen kullandırılmadığı yönünde çok sayıda uyuşmazlık bulunduğunu belirtti.
MAAŞI GEÇ YA DA EKSİK ÖDENEN İŞÇİNİN HAKKI NEDİR?
Ücretin ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir neden olmaksızın ödenmemesi halinde işçinin iş görmekten kaçınma hakkı bulunduğunu ifade eden Bilici, bu nedenle iş sözleşmesinin feshedilemeyeceğini ve işçinin yerine yeni çalışan alınamayacağını söyledi. Ücretin hiç ya da eksik ödenmesi aynı zamanda işçiye haklı nedenle fesih hakkı da tanıyor.
İŞÇİ DAVALARI NE KADAR SÜRÜYOR VE ARABULUCULUK ETKİLİ OLUYOR MU?
Bilici, iş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabuluculuğa başvurunun zorunlu olduğunu hatırlattı. Dava öncesinde bordro kayıtları, banka dekontları, SGK hizmet dökümleri ve tanık beyanlarının hazırlanmasının hak arama sürecinde belirleyici rol oynadığını söyledi. İş mahkemelerinde bir davanın ortalama görülme süresinin yüzlerce günü bulabildiğini, arabuluculuğun ise çok sayıda uyuşmazlığın anlaşmayla sonuçlanmasını sağladığını belirtti.
