Yoğun iş temposu, aile içi sorunlar, sınav kaygısı, yalnızlık, hayal kırıklığı ya da öfke... Günlük hayatta yaşanan birçok duygu, bazı insanlarda yemek yeme isteğini artırabiliyor. Uzmanlar bu durumu "duygusal yeme" olarak tanımlıyor. Duygusal yeme, vücudun enerji ihtiyacından değil, kişinin yaşadığı duyguları bastırmak ya da kısa süreli rahatlama sağlamak amacıyla yemek yemesi anlamına geliyor. Özellikle stres altında beyin, kişiyi kendini daha iyi hissettirecek davranışlara yönlendiriyor. Bunların başında ise şekerli, yağlı ve yüksek kalorili yiyecekler geliyor.
“ASIL DUYGU ÇÖZÜLMEDİĞİ İÇİN…”
Peki insan neden stresli ya da üzgün olduğunda yemeğe yönelir? Psikolog Ece Bahat, Türkinform’dan Beyza Coşkun’a özel yaptığı açıklamada, “Yemek yemek özellikle şekerli ve yağlı besinlerde beynin ödül sistemini harekete geçirir ve kısa süreli bir rahatlama sağlayabilir. Bu yüzden birçok kişi stresli ya da üzgün olduğunda kendini daha iyi hissetmek için yemeğe yönelir. Ancak bu rahatlama genellikle geçicidir. Asıl duygu çözülmediği için aynı döngü tekrar edebilir” bilgisini paylaştı.
BEYİNDE NELER OLUYOR?
Stres anında vücutta kortizol adı verilen stres hormonu yükseliyor. Kortizol seviyesinin artması iştahı tetikleyebiliyor ve özellikle karbonhidrat ile şeker içeren yiyeceklere olan isteği artırabiliyor. Aynı zamanda çikolata, tatlı ve hamur işleri gibi besinler tüketildiğinde beyinde dopamin ve serotonin gibi mutluluk hissiyle ilişkilendirilen kimyasallar salgılanıyor. Bu durum kişiye kısa süreli bir rahatlama hissi verse de, etkisi geçtikten sonra suçluluk, pişmanlık ve yeniden yeme isteği ortaya çıkabiliyor. Böylece kişi farkında olmadan bir döngünün içine girebiliyor.
GERÇEK AÇLIK MI, DUYGUSAL AÇLIK MI?
Uzmanlara göre ikisini ayırt etmek büyük önem taşıyor.
Gerçek açlıkta:
- Açlık yavaş yavaş gelişir.
- Her türlü yiyecek tüketilebilir.
- Yemek sonrası tokluk hissedilir.
- Suçluluk duygusu oluşmaz.
Duygusal açlıkta ise:
- Aniden ortaya çıkar.
- Özellikle tatlı, çikolata, cips veya fast food istenir.
- Kişi tok olmasına rağmen yemeye devam edebilir.
- Yemek sonrası pişmanlık hissi yaşanabilir.
EN ÇOK HANGİ DUYGULAR YEME İSTEĞİNİ ARTIRIYOR?
Araştırmalar, aşağıdaki duyguların duygusal yemeyi tetikleyebileceğini gösteriyor:
- Yoğun stres
- Üzüntü
- Kaygı
- Öfke
- Yalnızlık
- Can sıkıntısı
- Hayal kırıklığı
- Tükenmişlik hissi
Bazı kişiler için ise ödüllendirme davranışı da önemli bir etken olabiliyor. "Bugün çok yoruldum, bunu hak ettim." düşüncesiyle yüksek kalorili yiyeceklere yönelmek zamanla alışkanlık haline gelebiliyor.
NEDEN ÖZELLİKLE TATLI VE HAMUR İŞİ İSTENİYOR?
Uzmanlara göre bunun nedeni yalnızca lezzet değil. Şekerli ve yağlı besinler, beynin ödül merkezini daha hızlı uyarıyor. Bu nedenle kişi stresli olduğunda meyve yerine çikolata, kuruyemiş yerine cips ya da ev yemeği yerine fast food tercih etme eğiliminde olabiliyor. Bu besinler kısa süreli rahatlama sağlasa da, uzun vadede kilo artışı, insülin direnci ve çeşitli metabolik hastalıkların gelişme riskini artırabiliyor.
KİMLER DAHA FAZLA RİSK ALTINDA?
Duygusal yeme davranışı herkeste görülebilse de bazı kişilerde risk daha yüksek olabiliyor. Özellikle; Yoğun iş stresi yaşayanlar, uyku düzeni bozuk olanlar, depresyon veya kaygı bozukluğu yaşayanlar, sürekli diyet yapıp kendini aşırı kısıtlayanlar, mükemmeliyetçi kişilik yapısına sahip bireyler, duygusal yemeye daha yatkın olabiliyor.
BU DÖNGÜ NASIL KIRILABİLİR?
Uzmanlar, ilk adımın gerçek açlık ile duygusal açlığı ayırt etmeyi öğrenmek olduğunu belirtiyor. Bunun için şu önerilerde bulunuyor:
- Yemek yemeden önce kendinize "Gerçekten aç mıyım, yoksa sadece stresli miyim?" diye sorun.
- Duygularınızı bastırmak yerine fark etmeye çalışın.
- Düzenli uyuyun ve öğün atlamayın.
- Stresle baş etmek için yürüyüş, nefes egzersizi veya meditasyon gibi yöntemlerden yararlanın.
- Evde sürekli yüksek kalorili atıştırmalık bulundurmamaya özen gösterin.
- Günlük tutmak veya duygularınızı paylaşmak da yeme isteğini azaltabilir.
NE ZAMAN UZMAN DESTEĞİ ALINMALI?
Uzmanlar, duygusal yemenin zaman zaman yaşanmasının normal olduğunu ancak bu davranışın sıklaşması halinde profesyonel destek alınması gerektiğini vurguluyor. Eğer kişi; Kendini durduramıyorsa, sürekli aşırı yeme atakları yaşıyorsa, yeme davranışı nedeniyle günlük yaşamı etkileniyorsa, yemek sonrası yoğun suçluluk veya utanç hissediyorsa, bir psikolog, psikiyatrist ve gerektiğinde diyetisyenden destek alması öneriliyor. Uzmanlara göre yemek, duyguları bastırmanın değil, bedenin ihtiyaçlarını karşılamanın bir yolu olmalı. Stresi yönetmenin farklı yollarını öğrenmek hem ruh sağlığını hem de fiziksel sağlığı korumada önemli bir adım olarak görülüyor.
