Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, “Merkezin Güncesi” blogunda yayımladığı analizde, Mart 2026 itibarıyla yeniden uygulamaya konulan eşel mobil sisteminin etkilerini değerlendirdi. Özellikle Ortadoğu’daki gerilimlerin enerji fiyatlarını yükselttiği bir dönemde sistemin enflasyon üzerindeki rolüne dikkat çekildi. Analizde, akaryakıt fiyatlarının yalnızca bireysel tüketimi değil, lojistik maliyetler üzerinden gıda ve hizmet sektörlerini de doğrudan etkilediği vurgulanarak, bu nedenle enflasyonun temel belirleyicilerinden biri olduğu ifade edildi.
PETROL ARTIŞINA “VERGİ FRENİ”
4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile yeniden devreye giren eşel mobil sistemi, akaryakıttaki maliyet artışlarının bir kısmının Özel Tüketim Vergisi üzerinden dengelenmesini öngörüyor. Merkez Bankası analizine göre; sistem devrede değilken Brent petroldeki her %10’luk artış, 12 ay içinde enflasyonu yaklaşık 1 puan yükseltiyor. Sistem uygulandığında ise petrolün 90 dolar olduğu senaryoda enflasyon üzerindeki baskı 3,7 puan azalıyor. Bu mekanizma, özellikle küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların iç piyasaya doğrudan yansımasını sınırlayan bir “tampon” görevi görüyor.
AKARYAKIT FİYATLARININ ZİNCİRLEME ETKİSİ
Analizde, akaryakıtın tüketici fiyat endeksindeki payının %3,21 seviyesinde olduğu belirtilirken, etkisinin bununla sınırlı olmadığına dikkat çekildi. Fiyat artışlarının tabelaya yansımasının, üretici ve esnafın maliyet beklentilerini yükselttiği ve bu durumun geniş çaplı fiyat artışlarını tetiklediği ifade edildi. Eşel mobil sistemi ise bu artışları sınırlayarak “beklenti kaynaklı zam dalgasını” yavaşlatıyor.
DIŞ ŞOKLARA KARŞI KORUMA MEKANİZMASI
Merkez Bankası, küresel enerji fiyatlarındaki artışın para politikası araçlarıyla doğrudan kontrol edilemeyeceğini, ancak maliye politikası araçlarının bu noktada kritik rol oynadığını vurguladı. Eşel mobil sisteminin, dış kaynaklı enerji şoklarının ekonomiye etkisini sınırlayan önemli bir araç olduğu belirtilirken, bu tür uygulamaların dezenflasyon sürecine katkı sağladığı ifade edildi.
