İstihbarat teşkilatlarının gerçek operasyonel kabiliyetlerinin büyük bölümü kamuoyuna açıklanmadığı için servisleri kesin bir güç sıralamasına tabi tutmak oldukça güç. Buna rağmen Fransız L’Express tarafından 25 ülkeden 60 istihbarat profesyonelinin görüşleri alınarak hazırlanan çalışma, özellikle Batı ve Avrupa merkezli dış istihbarat servislerinin mevcut kapasitesini karşılaştırması bakımından dikkat çekti. Çalışmada Birleşik Krallık'ın dış istihbarat servisi MI6 açık ara ilk sıraya yerleşirken Fransa, Hollanda, Ukrayna ve Almanya onu takip etti.
Araştırmada Türkiye açısından en dikkat çekici bölüm ise MI6'ın faaliyet alanlarına ilişkin değerlendirmelerde ortaya çıktı. İngiliz servisinin Rusya, Çin ve İran'ın yanı sıra Türkiye'deki yönetici elitler içerisinde de kaynak ve ilişki ağı oluşturma konusunda etkili olduğu öne sürüldü. İstihbarat faaliyetlerinin gizli niteliği nedeniyle bağımsız biçimde doğrulanması son derece güç olan bu iddia, Türkiye'nin üç büyük küresel ve bölgesel aktörle birlikte özellikle anılması nedeniyle dikkat çekti.
MİT NEDEN LİSTEDE YOK?
Çalışmanın sonuçları değerlendirilirken önemli bir ayrıntının gözden kaçırılmaması gerekiyor. Araştırma, MİT'in MI6 veya diğer servislerden daha düşük kapasiteye sahip olduğu şeklinde bir sıralama ortaya koymuyor. Çalışmanın ağırlıklı olarak Batı ve Avrupa merkezli istihbarat servislerini esas alan kapsamı nedeniyle MİT bu değerlendirmeye dahil edilmiyor.
Son yıllarda özellikle sınır ötesi operasyonları, terörle mücadele faaliyetleri, rehine ve esir takası diplomasisindeki rolü, bölgesel kriz alanlarındaki faaliyetleri ve teknik istihbarat kapasitesiyle öne çıkan MİT, Türkiye'nin dış politika ve güvenlik mimarisindeki en önemli kurumlardan biri haline gelmiş durumda. Bu nedenle L’Express'in çalışmasını “dünyanın en güçlü istihbarat servisleri sıralaması” yerine, MİT dışında kalan Batı ve Avrupa istihbarat servislerinin kapasitesine ilişkin bir değerlendirme olarak okumak daha doğru bir çerçeve sunuyor.
MI6 AVRUPA'NIN ZİRVESİNDE
Araştırmaya göre Birleşik Krallık'ın dış istihbarat servisi MI6, 251 puanla ilk sırada bulunuyor. Fransa'nın dış istihbarat servisi DGSE 169 puanla ikinci, Hollanda üçüncü, Ukrayna dördüncü ve Almanya beşinci sırada gösteriliyor.
MI6'ın rakiplerinden önemli ölçüde yüksek puan almasının arkasında yalnızca teknolojik kapasitesinin veya ABD ile kurduğu son derece güçlü istihbarat ortaklığının bulunmadığı belirtiliyor. İngiliz istihbarat geleneğinin en büyük avantajlarından birinin hâlâ insan istihbaratı, yani HUMINT olduğu değerlendiriliyor.
Servisin üst düzey kaynaklara ulaşma, uzun süreli ilişkiler geliştirme ve kritik kurumların çevresinde insan ağları oluşturma konusunda oldukça güçlü bir geleneğe sahip olduğu ifade ediliyor.
MI6 İÇİN TÜRKİYE İDDİASI DİKKAT ÇEKTİ
Çalışmanın Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren en çarpıcı bölümünde ise MI6'ın yabancı ülkelerdeki insan istihbaratı kapasitesi ele alınıyor. İngiliz servisinin Rusya, Çin, İran ve Türkiye'de yönetici elitlerin arasına sızma konusunda etkili olduğu ileri sürülüyor.
Söz konusu ifade son derece ciddi bir iddia niteliği taşıyor. Ancak istihbarat faaliyetlerinin doğası gereği bu tür iddiaların açık kaynaklardan bağımsız olarak doğrulanabilmesi mümkün değil. Buna rağmen Türkiye'nin Rusya, Çin ve İran ile birlikte özel olarak zikredilmesi dikkat çekiyor.
Bu durumun Londra ile Ankara arasında doğrudan sert bir istihbarat rekabeti bulunduğu şeklinde yorumlanması ise tamamen doğru olmaz. Türkiye'nin son yıllarda Orta Doğu, Kafkasya, Karadeniz, Orta Asya, Balkanlar ve Doğu Akdeniz gibi çok sayıda bölgede artan siyasi, askerî ve ekonomik etkisi, Ankara'yı küresel istihbarat servisleri açısından daha önemli bir takip alanına dönüştürüyor.
Öte yandan Türkiye ile Birleşik Krallık arasında savunmadan ticarete, diplomasiden güvenliğe kadar geniş bir alanda yakın ilişkiler bulunuyor. İki ülkenin güvenlik ve istihbarat alanlarında da önemli bir işbirliği geçmişine sahip olması, MI6'ın Türkiye'ye yönelik ilgisinin yalnızca rekabet perspektifinden değerlendirilmesini zorlaştırıyor.
FRANSIZ DGSE'NİN GÜCÜ KÜRESEL OPERASYON KAPASİTESİ
Listenin ikinci sırasında bulunan Fransa'nın dış istihbarat servisi DGSE ise İngiliz servisinden farklı özellikleriyle öne çıkıyor. Fransız teşkilatının en önemli avantajları arasında küresel ölçekte operasyon gerçekleştirebilmesi, Afrika ve Orta Doğu'da uzun yıllara dayanan bağlantılara sahip olması ve terörle mücadelede kazandığı operasyonel tecrübe gösteriliyor.
DGSE'nin gerektiğinde son derece sert örtülü operasyonlar gerçekleştirebilme kapasitesi de Fransız servisinin güçlü yönlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Bu özellikleriyle DGSE, kıta Avrupası'nda kendi başına küresel operasyon gerçekleştirme kapasitesine sahip az sayıdaki dış istihbarat servisinden biri olarak gösteriliyor.
UKRAYNA DÖRDÜNCÜ SIRAYA KADAR YÜKSELDİ
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri ise Ukrayna'nın dördüncü sırada gösterilmesi oldu. Rusya ile Şubat 2022'den bu yana devam eden savaş, Ukrayna'nın istihbarat ve güvenlik kurumlarını çok kısa süre içerisinde kapsamlı bir dönüşümden geçirdi.
Savaş ortamında Ukrayna servisleri insan istihbaratı, sinyal istihbaratı, insansız hava ve deniz sistemleri, siber operasyonlar, sabotaj faaliyetleri ve Rusya topraklarının derinliklerinde gerçekleştirilen operasyonlarda önemli bir tecrübe kazandı.
Özellikle konvansiyonel askerî güç açısından kendisinden çok daha büyük bir ülkeyle savaşmak zorunda kalan Ukrayna'nın asimetrik yöntemlere ağırlık vermesi, istihbarat servislerini savaşın en önemli aktörlerinden biri haline getirdi. Bu nedenle Ukrayna'nın birkaç yıl içerisinde Avrupa'nın en etkili istihbarat aktörlerinden biri olarak gösterilmesi, çalışmanın en çarpıcı sonuçları arasında yer aldı.
İSTİHBARAT REKABETİNDE YENİ DÖNEM
L’Express'in çalışmasının ortaya koyduğu genel tablo, Avrupa istihbarat dünyasında hem geleneksel güçlerin hem de yeni aktörlerin aynı anda yükseldiğini gösteriyor. İngiltere yüz yılı aşan istihbarat geleneği ve insan kaynakları ağıyla üstünlüğünü korurken, Fransa bağımsız küresel operasyon yeteneğiyle ikinci büyük merkez olarak öne çıkıyor. Ukrayna ise savaş koşullarının yarattığı zorunlu dönüşüm sayesinde son derece kısa sürede farklı bir operasyonel kapasite geliştirmiş durumda.
Türkiye açısından çalışmanın en önemli iki sonucu ise farklı noktalarda ortaya çıkıyor. Birincisi, MI6'ın Türkiye'yi Rusya, Çin ve İran'la birlikte insan istihbaratı açısından önemli faaliyet alanlarından biri olarak değerlendirdiği yönündeki iddia. İkincisi ise MİT'in bu sıralamada yer almamasının bir kapasite karşılaştırmasının sonucu olmaması.
