İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği, sicil kaydı bulunmayan yüz binlerce motokuryeye resmi tebligat göndermeye başladı. Tebligata göre motokuryelerin 30 gün içinde sicil tescil işlemlerini tamamlaması ve toplam 7 bin 191 TL’yi bulan ödemeleri yapması gerekiyor. Süre içinde kayıt yaptırmayan kuryeler için faaliyet durdurma, iş yerinin kapatılması ve mahkeme kararıyla para cezası gibi yaptırımların uygulanabileceği bildirildi. Yeni süreçle birlikte motokuryelerin hukuki statüsü ve uygulanacak yaptırımlar yeniden tartışma konusu oldu.
Motokuryelere yönelik sicil zorunluluğu ve olası yaptırımlar tartışılırken, iş yeri kapatma kararlarının bireysel çalışan kuryelere nasıl uygulanacağı ve platform üzerinden çalışan motokuryelerin hukuki statüsü gündeme geldi. Motokurye avukatı Iyaz Çimen, mobil çalışan kuryeler için klasik kapatma kararlarının uygulanmasının mümkün olmadığını belirterek, mevcut sistemde kuryelerin hukuki açıdan gri bir alanda bulunduğunu açıkladı.
İŞ YERİ KAPATMA KARARI KURYELERİ NASIL ETKİLEYECEK?
Motokuryelerin büyük bölümünün sahada ve mobil şekilde çalıştığını belirten Avukat Iyaz Çimen, kapatma kararlarının doğrudan uygulanmasının zor olduğunu ifade etti. Çimen, şu değerlendirmeyi yaptı:
"Motokuryelik faaliyetleri son dönemde hızla büyürken, bu alanın hukuki altyapısı hala tartışmalı birçok konuyu beraberinde getiriyor. Özellikle 'iş yerinin kapatılması' gibi idari yaptırımların bu sistemde nasıl uygulanacağı ciddi bir belirsizlik yaratıyor."
Klasik iş yeri kapatma kararlarının sabit adresler için geçerli olduğunu belirten Çimen, motokuryelerin çalışma biçiminin bu durumdan farklı olduğunu söyledi. Çimen, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
"Klasik anlamda iş yeri kapatma kararı, belediye veya mülki idare tarafından alınır, ilgili iş yeri mühürlenir ve faaliyet tamamen durdurulur. Ancak motokuryelerin büyük bir kısmı sabit bir iş yerinde değil, sahada ve mobil şekilde çalıştığı için bu yaptırım doğrudan kurye üzerinde uygulanabilir bir nitelik taşımamaktadır."
Bu durumun uygulamada farklı sonuçlara yol açtığını belirten Çimen, şunları aktardı:
"Buna rağmen, uygulamada platform şirketine ya da hizmet verilen restoranlara yönelik bir kapatma kararı verildiğinde, bu durum doğrudan kuryenin gelirini kesen bir sonuca yol açmaktadır. Yani hukuken hedef alınmayan kurye, fiilen en ağır etkilenen taraf haline gelmektedir."
PLATFORM KURYELERİNİN STATÜSÜ TARTIŞMA YARATIYOR
Platform şirketleri üzerinden çalışan motokuryelerin hukuki statüsünün tartışmalı olduğunu belirten Çimen, mevcut sistemde kuryelerin çoğunlukla esnaf olarak gösterildiğini söyledi. Çimen, şu ifadeleri kullandı:
"Platform şirketleri üzerinden çalışan motokuryelerin hukuki statüsü de bu tartışmanın en önemli başlıklarından biridir. Mevcut sistemde kuryeler çoğunlukla bağımsız çalışan, yani esnaf olarak gösterilmektedir."
Sahadaki çalışma modelinin farklı bir tablo ortaya koyduğunu belirten Çimen, değerlendirmesine şöyle devam etti:
"Ancak sahadaki gerçeklik incelendiğinde, birçok kurye tek bir platforma bağlı çalışmakta, çalışma saatleri algoritmalarla belirlenmekte, sipariş kabul oranları ve performans puanları üzerinden denetlenmektedir."
Bu durumun bağımlı çalışma ilişkisine işaret ettiğini belirten Çimen, şu açıklamayı yaptı:
"Bu unsurlar dikkate alındığında, ortaya çıkan ilişkinin klasik bir bağımsız ticari faaliyet değil, önemli ölçüde bağımlılık unsuru taşıyan bir çalışma ilişkisi olduğu görülmektedir. Bu nedenle, 4857 Sayılı İş Kanunu kapsamında yapılan değerlendirmelerde, bu ilişkinin 'gizli işçilik' olarak nitelendirilmesi ve kuryelerin işçi statüsünde kabul edilmesi gerektiği yönünde güçlü bir hukuki görüş bulunmaktadır."
"KURYELER İŞÇİ GİBİ ÇALIŞIYOR ANCAK GÜVENCEYE SAHİP DEĞİL"
Mevcut sistemde kuryelerin işçi benzeri yükümlülüklerle karşı karşıya kaldığını belirten Çimen, şu değerlendirmeyi yaptı:
"Bir motokurye avukatı olarak sahadaki uygulamayı değerlendirdiğimizde ise karşımıza net bir tablo çıkıyor: Sistem, kuryelere işçi gibi yükümlülükler getirirken, işçi olmanın sağladığı güvenceleri tanımıyor."
Kapatma kararlarının ekonomik etkisine dikkat çeken Çimen, şunları söyledi:
"İş yeri kapatma gibi yaptırımlar platformlara uygulanıyor gibi görünse de, bu kararların ekonomik yükü doğrudan kuryelerin omuzlarına biniyor. Sosyal güvence, iş güvencesi ve gelir sürekliliği gibi temel haklar ise büyük ölçüde bireysel sorumluluğa bırakılmış durumda."
"MOTOKURYELER NE TAM ANLAMIYLA ESNAF NE DE MEVCUT HALİYLE KORUNABİLEN ÇALIŞANLARDIR"
Motokuryelerin hukuki statüsünün netleştirilmesi gerektiğini belirten Çimen, mevcut yapının sürdürülebilir olmadığını ifade etti. Çimen, şu ifadeleri kullandı:
"Sonuç olarak mevcut yapı sürdürülebilir değildir. Motokuryeler ne tam anlamıyla esnaf ne de mevcut haliyle korunabilen çalışanlardır."
Düzenleme çağrısında bulunan Çimen, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:
"Bu gri alanın ortadan kaldırılması, hem sektörün sağlıklı işlemesi hem de binlerce kuryenin emeğinin korunması açısından zorunludur. Ya bu model açıkça bağımsız çalışma olarak yeniden düzenlenmeli ya da fiili durum kabul edilerek kuryelere işçi statüsünün sağladığı haklar tanınmalıdır. Aksi halde her yeni idari yaptırım, hukuki muhatabından çok, sahada çalışan kuryeyi etkilemeye devam edecektir."
