ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonları, küresel petrol arzını daraltırken Türkiye’de akaryakıt fiyatlarını da doğrudan etkiliyor. Türkinform muhabiri Sema Ersoy’un sorularını yanıtlayan ekonomist Şenol Babuşcu ve Doç. Dr. Cüneyt Dirican, yeni zamların pompaya yansıma biçimi ve piyasa etkilerini değerlendirdi.
MOTORİN VE BENZİN FİYATLARINDA YENİ TABLO
Gazeteci Olcay Aydilek’in aktardığı bilgilere göre, Eşel Mobil sisteminde limitin dolması nedeniyle motorine 6 TL yeni zam bekleniyor. Bu artışla birlikte İstanbul’da motorin fiyatı 80 TL’ye yaklaşacak. Benzin grubunda ise Eşel Mobil marjı yeterli olduğundan 1,30 TL’lik zammın sadece 0,32 TL’si tüketiciye yansıyacak.
MOTORİN VE BENZİNE GELEN ARTIŞ NASIL UYGULANACAK?
Ekonomist Şenol Babuşcu, zammın parçalara bölünmesini eleştirerek, "Bir günde 12 TL motorin zammı geleceği söylendi, ardından devletin ÖTV desteği devreye girdi. Ancak sabahına tekrar zam haberi çıktı. Motorin ve benzini ayrı ayrı, parçalara bölerek verdiler. Bu, sorunu çözmek değil ertelemek. Enflasyon üzerinde etkisi büyük ve halk üzerinde tepki oluşturuyor. Sanki siyasi olarak halk sakinleştiriliyor" dedi.
Buna karşılık Ekonomi ve Finans Uzmanı Doç. Dr. Cüneyt Dirican, uygulamayı piyasa temelli olduğunu değerlendirerek tabloyu şu sözlerle açıkladı:
"Akaryakıta bir gecede 12 küsur TL zam yapılacak denildi, fakat Eşel Mobil devreye girerek fiyatı düşürdü. Bugün motorine ve benzine tekrar artış geldi. Bu, maliyet ve petrol akışıyla ilgili bir durum. Siyasi bir karar değil. Akaryakıt fiyatlarının yükselmesi enflasyona yansıyacak ama yöntem piyasanın doğasına uygun" ifadelerini kullandı.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDEN KRİTİK?
Eşel Mobil, akaryakıt fiyatlarındaki vergi yükünü dengeleyerek tüketiciye yansımasını sınırlayan bir sistem. Ancak limitin dolması, özellikle motorin grubunda zammın doğrudan pompaya yansıyacağını gösteriyor. Bu durum, fiyatların hızla yükselmesine neden olacak. Babuşcu, parçalara bölünmüş zammın halkı sakinleştirmek için yapıldığını savunurken, Dirican bunun tamamen finansal ve maliyet odaklı olduğunu belirtiyor. Uzmanlar, kısa vadede tüketici üzerindeki etkisinin yüksek olacağını, uzun vadede ise petrol fiyatlarının belirleyici olacağını vurguluyor.
YAPILAN AKARYAKIT ZAMLARI VATANDAŞIN CEBİNE NASIL YANSIYACAK?
Motorin grubunda 6 TL’lik yeni zam tamamen pompaya yansıyacak. Benzinde ise vergi desteği sayesinde tüketiciye yansıyan artış sınırlı tutulacak. Uzmanlar, halkın ani zamlar karşısında panik yapmaması gerektiğini ve piyasa dalgalanmalarını stratejik olarak yönetmelerinin önemini vurguluyor.
EKONOMİ UZMANLARI YAPILAN ZAMLARA İLİŞKİN ORTAK GÖRÜŞTE
Uzmanlar, motorin ve benzine gelen zamların kısa vadeli piyasa dalgalanmalarına yol açacağını kabul ediyor. Babuşcu ve Dirican, yöntem farklılıklarını açıklarken ortak görüş, tüketicilerin ani fiyat değişikliklerine tepki göstermeden makro verileri takip etmesi ve stratejik hareket etmesi yönünde. Babuşcu, siyasi ve psikolojik boyutunu öne çıkarırken, Dirican fiyat artışlarını maliyet ve petrol akışı çerçevesinde değerlendiriyor. Her iki uzman da, piyasa ve tüketici davranışlarının dengelenmesi gerektiğini vurguluyor.
