Türkiye’de milyonlarca kişinin kayıt dışı çalışması Sosyal Güvenlik Kurumu’nun gelir kaybını artırırken, sisteme girecek prim ve vergi gelirlerinin emekli maaşları üzerinde de önemli etkiler oluşturabileceği belirtiliyor.
SGK Uzmanı Melis Elmen, kayıt dışı istihdamın SGK bütçesine etkileri, çözüm önerileri ve en yoğun görüldüğü sektörlere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
KAYIT DIŞI İSTİHDAM SGK’NIN GELİR KAYBINI ARTIRIYOR
SGK Uzmanı Melis Elmen, Türkiye’de kayıt dışı istihdamın kurumun en önemli gelir kaybı kaynaklarından biri olduğunu belirterek yaklaşık 8 milyon kişinin kayıt dışı çalıştığını ifade etti.
Elmen, bu kişilerin yaklaşık 4,5 milyonunun tarım dışı sektörlerde yer aldığını belirterek, bu çalışanların sisteme dahil edilmesi halinde SGK’nın prim gelirlerinde önemli artış yaşanacağını söyledi.
“Çok net söyleyelim: Kayıt dışı istihdam, SGK’nın en büyük kronik gelir kaybı kaynaklarından biri. Türkiye’de yaklaşık 8 milyon kişi kayıt dışı çalışıyor. Bunun yaklaşık 4,5 milyonu tarım dışı sektörlerde. Bu kişiler sisteme girseydi SGK’ya yıllık 654 milyar TL ek prim gelirdi. Toplam vergi + prim etkisi ise 1,5 trilyon TL’ye kadar çıkıyor.”
Elmen, söz konusu gelirlerin sisteme dahil edilmesi halinde emekli aylıkları için bütçeden ek kaynak kullanılmadan daha yüksek oranlı artışların mümkün olabileceğini de dile getirdi.
KAYIT DIŞI İSTİHDAMIN AZALTILMASI İÇİN ÖNERİLER PAYLAŞILDI
Kayıt dışı istihdamın azaltılması için denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini belirten Elmen, dijital izleme sistemlerinin genişletilmesinin önemine dikkat çekti.
Elmen, iş yerlerinin üretim kapasitesi ile çalışan sayısı arasında uyumsuzluk görülen durumlarda hızlı müdahale edilmesi gerektiğini ifade ederek denetimlerin artırılmasının kayıt dışılığın azaltılmasına katkı sağlayacağını aktardı.
Prim maliyetlerinin de kayıt dışı istihdam üzerinde etkili olduğunu belirten Elmen, işverenlerin maliyetleri düşürmek amacıyla bazı durumlarda kayıt dışı istihdama yöneldiğini söyledi.
“En kritik nokta bu: İşveren maliyet yüksek diye kayıt dışına kaçıyor. Türkiye’de bir çalışan için işveren maliyeti maaşın neredeyse yüzde 40’dan fazla. Bu nedenle prim teşviklerinin artırılması ve kayıt altına alınan çalışanlar için prim indirimi gibi modellerin uygulanması gerekiyor.”
KAYIT DIŞI İSTİHDAMIN EN YOĞUN OLDUĞU SEKTÖRLER
Elmen, Türkiye’de kayıt dışı istihdamın en yoğun görüldüğü sektörler arasında tarım, inşaat ve hizmet sektörünün öne çıktığını belirtti.
Tarım sektöründe yaklaşık 3,5 milyon kişinin kayıt dışı çalıştığını ifade eden Elmen, mevsimlik işçilik ve aile işçiliğinin bu alandaki kayıt dışılığın temel nedenleri arasında yer aldığını söyledi.
İnşaat sektöründe de kayıt dışı istihdam oranının yüksek olduğuna dikkat çeken Elmen, geçmiş dönemlerde sektörde çalışanların yarısından fazlasının kayıt dışı olduğunu ifade etti.
Hizmet sektöründe ise özellikle küçük esnaf, restoranlar, ev hizmetleri ve küçük atölyelerde kayıt dışı çalışmanın yaygın görüldüğünü aktaran Elmen, kendi hesabına çalışan ve şirket kurmadan faaliyet gösteren bazı kişilerin de SGK primi ödemediğini belirtti.
Elmen, kayıt dışı istihdamın SGK’nın mali dengesi üzerindeki etkisine dikkat çekerek sistemin dışındaki çalışanların sisteme dahil edilmesinin sosyal güvenlik gelirlerini önemli ölçüde artırabileceğini ifade etti.
