Emeklilik, çalışma yaşamının en önemli dönüm noktalarından biri olarak karşımıza çıkıyor. Ancak doğru zamanlama ve uygun statüyle emekli olmak, alınacak maaşı ve sosyal hakları doğrudan etkiliyor. Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun Dünya Gazetesi'ne verdiği röportajda, EYT'den kademeli emekliliğe, SGDP ile çalışmadan başvuru sürecine kadar tüm süreci adım adım anlattı.
EYT'DE EMEKLİLİK ŞARTLARI NELER?
8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olanlar, kamuoyunda bilinen adıyla EYT'liler, yaş şartı aranmaksızın emekli olabiliyor. Ancak bunun için belirli prim ve sigortalılık sürelerinin tamamlanması gerekiyor:
- Kadınlar için: En az 20 yıl sigortalılık süresi
- Erkekler için: En az 25 yıl sigortalılık süresi
- SSK kapsamında: İlk işe giriş tarihine göre 5.000 ila 5.975 gün arasında prim
- Bağ-Kur ve Emekli Sandığı: Kadınlar için 7.200 gün, erkekler için 9.000 gün prim
Ayrıca özel banka sandıklarında çalışanlar da SSK’lılar gibi 5.000 ila 5.975 gün primle emekli olabiliyor.
HANGİ STATÜDEN EMEKLİ OLUNUR?
Emeklilikte hangi kurumdan (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı) aylık bağlanacağı, sigortalının son 7 yıl içindeki prim gün dağılımına göre belirleniyor. Son 2.520 gün içinde en az 1.260 gün hangi statüde geçtiyse, emeklilik de o statü üzerinden gerçekleşiyor.
EMEKLİLİK ÖNCESİ MUTLAKA KONTROL EDİLMESİ GEREKENLER
Emeklilik sürecine başlamadan önce şu adımların atılması gerekiyor:
- SGK hizmet dökümünün E-Devlet üzerinden alınması
- İlk işe başlama tarihinin kontrol edilmesi
- 8 Eylül 1999 sonrası sigortalı olanlar için askerlik, doğum veya yurtdışı borçlanması ile sigorta girişinin geriye çekilme imkânı araştırılmalı
- Prim günü ve sigortalılık süresinin detaylı incelenmesi
EMEKLİLİK BAŞVURUSU NASIL YAPILIR?
Prim ve sigortalılık süresini tamamlayan kişiler için emeklilik başvurusu dijital ortamda yapılabiliyor. Ancak öncesinde işverenin sigortalıyı “Kod 8” ile yani emeklilik nedeniyle işten çıkış yapması gerekiyor. Ardından başvuru şu adımlarla gerçekleştiriliyor:
- E-Devlet sistemine giriş yapılır
- “Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi” bölümünden “Yeni Başvuru” seçilir
- Emekli olunacak statü (4A-SSK, 4B-Bağ-Kur, 4C-Emekli Sandığı) işaretlenir
- “Yaşlılık Aylığı” seçeneği tercih edilir
- Maaşın yatırılacağı banka ve şube belirlenir
- Adres ve iletişim bilgileri kontrol edilerek başvuru tamamlanır
Başvuru sonrası dosya süreci, E-Devlet üzerinden DYS (Dijital Yazışma Sistemi) aracılığıyla adım adım takip edilebilir.
EMEKLİ MAAŞI NEREYE YATAR, PROMOSYON NE KADAR?
Emekli maaşları, başvuru sırasında seçilen banka hesabına yatırılıyor. Bankalar, emeklilere 3 yıl aynı bankadan maaş alma taahhüdü karşılığında 12.000 TL ile 27.000 TL arasında promosyon ödemesi yapıyor. Banka seçimi, başvuru esnasında yapılabiliyor.
EMEKLİLİK SONRASI ÇALIŞMA HAKLARI NELERDİR?
Emekli olduktan sonra da çalışma hayatına devam etmek isteyenler için SGDP (Sosyal Güvenlik Destek Primi) ödenerek çalışma imkânı bulunuyor. Bu durumda emekli maaşı kesilmiyor. Ayrıca emekli olanlar işyerinden kıdem tazminatı ve varsa yıllık izin ücretlerini alma hakkına sahip oluyor.
KADEMELİ EMEKLİLİK NEDİR?
8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında sigortalı olanlar, kademeli emeklilik sistemine tabidir. Bu sistemde emeklilik yaş ve prim şartları şu şekilde uygulanıyor:
- SSK’lı kadınlar: 58 yaş ve 7.000 prim günü
- SSK’lı erkekler: 60 yaş ve 7.000 prim günü
- Alternatif olarak: 4.500 gün prim + 25 yıl sigortalılık süresi ile kadınlar 58, erkekler 60 yaşında emeklilik
- Bağ-Kur ve Emekli Sandığı: Kadın ve erkekler için 9.000 gün prim, kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartı
1 Mayıs 2008 sonrası sigortalı olanlarda ise emeklilik yaşı kadınlar için 58-65, erkekler için 60-65 arasında değişen kademeli bir yaş düzenlemesiyle uygulanıyor.
GELECEKTE GÜNDEME GELMESİ BEKLENEN DÜZENLEMELER
Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun’a göre, kademeli emeklilik süreci ilerleyen dönemlerde EYT benzeri düzenlemelerle yeniden gündeme gelebilir. Bu nedenle sigortalıların geçmiş prim bilgilerini güncel tutması ve olası borçlanma imkânlarını şimdiden değerlendirmesi önem taşıyor.
