Çocuklar arasında giderek daha fazla gündeme gelen akran zorbalığı, yalnızca fiziksel değil; psikolojik, sosyal ve sözel boyutlarıyla da dikkat çekiyor. Uzmanlara göre akran zorbalığı; çocuklar arasında güç dengesizliğine dayanan ve tekrar eden zarar verici davranışlar olarak tanımlanıyor. Psikolog ve Pedagog Ebru Şen ile yaptığımız röportajda, zorbalığa uğrayan çocukların verdiği sinyallerden zorbalığın nedenlerine kadar pek çok kritik başlık ele alındı.
“OKULA GİTMEK İSTEMEME, AĞLAMA KRİZLERİ VE AÇIKLANAMAYAN YARALAR EN NET SİNYALLER”
Ebru Şen, zorbalığa maruz kalan çocuklarda belirgin işaretler olduğunu vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
“Zorbalığa uğrayan çocuklarda aslında okula gitmek istememe, ciddi direnç gösterme hatta ağlamalar görüyoruz. Sabah kalkmak istememeleri çok önemli bir işarettir. Bunun yanında çocuğun vücudunda açıklanamayan yaralar, morluklar görebiliriz.”
Sadece fiziksel belirtiler değil, çocuğun eşyalarının sık sık kaybolması da önemli bir uyarı sinyali olduğunu belirten Şen, “Kalemleri, kalem çantası ya da kitapları sıkça kaybolabilir. Bu durumlar göz ardı edilmemeli” uyarısında bulundu. Ayrıca Şen, akademik performansta düşüş ve içe kapanma da dikkat edilmesi gereken diğer belirtiler arasında diyerek şunları ekledi:
“Ders başarısında düşüş başlar, akademik anlamda bir çöküş görülebilir. İçe kapanma, ani üzüntüler ve ağlama krizleri de sıkça karşımıza çıkar.”
“PSİKOSOMATİK AĞRILAR VE İÇE KAPANMA EN SIK GÖRÜLEN ETKİLER”
Zorbalığa uğrayan çocukların çoğu zaman kendini ifade etmekte zorlandığını belirten Şen, psikolojik baskının fiziksel belirtilerle ortaya çıkabileceğini söyleyerek, “Bu çocuklarda mide ağrısı, baş ağrısı gibi aslında fiziksel temeli olmayan ama psikolojik kökenli ağrılar çok sık görülür” dedi. Bu noktada ailelere önemli bir çağrıda bulunan Şen, erken müdahalenin önemini şöyle anlattı:
“Bu işaretleri gördüğümüzde mutlaka ailelerin öğretmenlerle iş birliği içerisinde hareket etmesi gerekiyor.”
“ZORBALIK YAPAN ÇOCUKLARIN GEÇMİŞİNDE DE ÇOĞU ZAMAN ZORBALIĞA MARUZ KALMA VAR”
Zorbalık yapan çocukların neden bu davranışı sergilediğine dair dikkat çeken bir noktaya değinen Ebru Şen, “İstatistiksel olarak baktığımızda zorbalık yapan çocukların geçmişlerinde bir zorbalığa maruz kaldıklarını görüyoruz. Bu doğrudan kendilerine yapılmış olmasa bile aile içinde tanık oldukları bir durum olabilir” açıklamasını yaptı. Ek olarak, aile içi ortamın belirleyici olduğunu vurgulayarak, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bu durum bireysel bir sorun değil; çoğunlukla ailenin içinden ya da çocuğun bulunduğu çevre koşullarından kaynaklanıyor.”
“GÜÇ VE POPÜLARİTE ARAYIŞI ZORBALIĞI TETİKLEYEBİLİYOR”
Zorbalığın yalnızca travmaya bağlı gelişmediğini belirten Şen, bazı çocukların sosyal statü kazanmak için de şu davranışlara yönelebildiğini söyledi:
“Okul ortamında güç sağlama, popüler olma ya da akran gruplarında otorite kurma isteği de zorbalık davranışını tetikleyebiliyor.”
Ayrıca bazı kişilik özelliklerinin de risk oluşturduğunu ifade eden Şen, “Dürtüsel, daha saldırgan ve tepkisel yapıdaki çocuklar zorbalığa daha yatkın olabilir. Ancak sağlıklı bir aile ortamında bu eğilimler kontrol altına alınabilir” dedi.
“HEM ZORBALIK YAPAN HEM MARUZ KALAN ÇOCUKLAR DESTEK ALMALI”
Şen, akran zorbalığında yalnızca mağdurun değil, zorba davranış sergileyen çocuğun da desteklenmesi gerektiğini vurgulayarak, “Zorbalık dediğimiz durumun her iki tarafı da mutlaka rehabilite edilmesi gereken bir süreçtir. Psikolojik destek şarttır” dedi. Erken müdahalenin önemine dikkat çeken Şen, özellikle risk altındaki çocukların önceden tespit edilmesi gerektiğini belirterek şu öneride bulundu:
“Elverişsiz şartlarda büyüyen çocuklar erken dönemde tespit edilip, okul rehberlik servisleri ve öğretmenlerle iş birliği içinde desteklenirse bu davranışlar ortaya çıkmadan önlenebilir.”
AKRAN ZORBALIĞI NEDİR, TÜRLERİ NELERDİR?
Akran zorbalığı; çocuklar arasında fiziksel, sözel, duygusal ve sosyal zarar verme davranışlarının tümünü kapsar. Bu davranışlarda genellikle güç dengesizliği bulunur ve zorba çocuk, fiziksel ya da sosyal olarak daha güçlü konumdadır. Akran zorbalığı yalnızca fiziksel şiddetten ibaret değildir. Üç temel türde görülür:
Sözel zorbalık: Lakap takma, alay etme, hakaret
Duygusal zorbalık: Dışlama, yok sayma, grup dışında bırakma
Fiziksel zorbalık: İtme, vurma, tekmeleme gibi doğrudan şiddet
Uzmanlara göre bu davranışların erken fark edilmesi ve doğru müdahale, çocukların psikolojik sağlığı açısından kritik önem taşıyor.
