Bugün dünyada 1 Mayıs İşçi Bayramı olarak kutlanırken, ülkemizdeki çalışan milyonlarca insanın hakları ve kazanımları tekrar gündeme geldi. Türkiye’de son 20 yılda çalışma hayatı, maaşlardan çalışma saatlerine, sosyal haklardan iş güvenliğine kadar birçok başlıkta önemli dönüşüm ve değişim yaşadı. Yasal düzenlemeler, ekonomik dalgalanmalar ve sosyal politikalar, işçi profilini ve çalışma koşullarını yeniden şekillendirdi. Peki Türkiye’de son 20 yılda işçiler için neler değişti?
MAAŞLAR YÜKSELDİ ANCAK ALIM GÜCÜ TARTIŞMALI
Türkiye’de son 20 yılda çalışma ücretlerinde dikkat çekici bir artış yaşandı. Özellikle asgari ücretteki yükseliş, çalışanların gelir düzeyini doğrudan etkiledi. 2006 yılında asgari ücret 380 TL seviyelerindeyken 2026 yılında bu rakam 28 bin 75 TL olarak belirlendi.
Normal olarak bakıldığında asgari ücretteki artış oranı çok yüksek olarak görülürken, enflasyon ve hayat pahalılığı nedeniyle reel alım gücü aynı oranda artmadı. Özellikle kira oranlarındaki anormal artışlar nedeniyle bugün asgari ücretli vatandaşlar geçimlerini çok zor şartlarda sağlıyor.
ÇALIŞMA SAATLERİ STANDART
Türkiye’de 2003 yılında yürürlüğe giren düzenleme ile haftalık çalışma süresi 45 saat olarak belirlendi. Söz konusu düzenleme günümüzde hala geçerliliğini korurken, yaşanan teknolojik gelişmelerle birlikte çalışma saatlerinin düşürülmesi sık sık gündeme geliyor. Ancak şu anda 45 saatlik çalışma süresi henüz düşürülmedi.
YENİ ÇALIŞMA MODELLERİ DEVREYE GİRDİ
Çalışma saatlerinde iyi yönlü adımlar atılmazken, birçok sektörde çalışan işçiler için yeni çalışma modelleri hayata girdi. Türkiye’de özellikle pandemiden sonra esnek çalışma ve uzaktan çalışma modelleri yaygınlaştı. Fazla mesai uygulamaları birçok sektörde devam ederken, hizmet sektöründe uzun çalışma saatleri devam ediyor.
İŞÇİ HAKLARINDA YASAL ÇERÇEVE GENİŞLEDİ
Son 20 yılda işçi hakları konusunda ise önemli düzenlemeler yapıldı. Bunların başında iş sağlığı, sosyal güvenlik ve sendikal haklar geliyor. 2008 yılında yapılan sosyal güvenlik reformu ile emeklilik sistemi yeniden düzenlendi. Toplumun bir kısmını kapsayan sosyal güvenlik koruması genel sağlık sigortası ile tüm topluma yayıldı. Böylece Türkiye sınırları içerisindeki tüm vatandaşlar sağlık güvencesi kapsamına alındı.
İŞYERİ HEKİMİ ZORUNLU OLDU
2012 yılında ise iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili önemli kazanımlar yaşandı. İşyerlerine risk analizi zorunluluğu getirilirken iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi zorunlu hale geldi. İş kazalarının önlenmesine yönelik denetimler ise artırıldı.
6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile de işçilerin sendikalaşmasına alan açıldı. Sendika üyeliği kolaylaştırılırken toplu sözleşme süreçleri yeniden düzenlendi ve işkolu barajı sistemi güncellendi.
İŞTEN ÇIKARMAYA YASAL ÇERÇEVE
İşçilerin kıdem tazminatı hakkı da korunmaya devam edildi. İşçilerin en büyük kazanımlarından biri de işten çıkarma süreçleriyle ilgili atılan adımlarda oldu. İşverenlerin işçi çıkarma süreçlerine yasal çerçeve getirildi.
