Anayasal güvence altında olan işçinin yıllık ücretli izin hakkı, ne devredilebilir ne de vazgeçilebilir. Peki, işçinin izinli olduğu dönemde başka bir işte çalışması durumunda işveren ne yapabilir? İşte işçinin izin hakkı ve olası yaptırımlarla ilgili merak edilen tüm detaylar.
İş Kanunu ve Anayasa ile güvence altına alınan yıllık ücretli izin hakkı, işçinin temel haklarından biridir. Bu hak, işverenlere devredilemez ve işçi tarafından da vazgeçilemez. Yani işçi, kendi isteğiyle dahi bu izin hakkından feragat edemez.
Ancak uygulamada, izinli olduğu dönemde başka bir işte çalıştığı tespit edilen işçilerle ilgili hukuki tartışmalar yaşanabiliyor. İş Kanunu, yıllık izin kullanan işçinin bu süre içerisinde ücret karşılığı bir işte çalıştığının anlaşılması durumunda, işverenin izin süresine ait ücreti geri talep etme hakkını düzenliyor. Bu durumda işverenin ücret iadesi talebi bir tasarruf hakkı olup, işveren isterse bu hakkını kullanabilir, istemezse ceza uygulamayabilir.
Yıllık İzin Süresince Çalışan İşçi İşten Çıkarılabilir mi?
Mevzuatta, yıllık ücretli izin süresince başka bir işte çalışan işçinin işten çıkarılmasına dair açık bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak pratikte, özellikle işverenin doğrudan rakip işletmede çalışan işçiyi işten çıkarması söz konusu olabilmektedir.
Yargıtay kararları da bu yönde olup, işçinin yıllık izinde iken rakip firmada çalışmasının işverenin sadakat yükümlülüğüne aykırı olduğunu ve “geçerli fesih sebebi” olarak değerlendirilebileceğini belirtmiştir (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, Esas No: 2009/46353).
Buna göre, işverenin bu gerekçeyle işçiyi işten çıkarması durumunda, işçi kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanabilir. Ancak işten çıkarma geçerli sebebe dayanıyorsa, tazminat talebi sınırlı olabilir.
İşçinin Yıllık İzin Hakkı ve Borçlanması
Yıllık izin süresince başka bir işte çalıştığı tespit edilen işçiden, işveren sadece izin süresine karşılık gelen net ücretin değil, aynı zamanda bu ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisi, sosyal güvenlik primleri (işçi ve işveren payı), işsizlik sigortası primleri gibi tutarları da geri isteme hakkına sahiptir.
Bu nedenle, işçinin yıllık izin sırasında ücret karşılığı çalışması durumunda, maddi olarak önemli bir yükümlülük doğabilir.
Yıllık Ücretli İzin Süreleri Nasıl Hesaplanır?
İş Kanunu’na göre, işçinin yıllık ücretli izin hakkı kazanabilmesi için en az 1 yıl kesintisiz çalışmış olması gerekir. İzin süresi ise toplam hizmet süresine bağlı olarak değişir:
- 1 yıldan 5 yıla kadar: 14 gün
- 5 yıldan 15 yıla kadar: 20 gün
- 15 yıl ve üzeri: 26 gün
İzin süreleri kanuni alt sınırdır, işverenle işçi arasında veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir.
Yıllık İzin Ücreti Nasıl Ödenir?
Kanun gereği işveren, izin dönemine ilişkin ücreti işçiye izne çıkmadan önce peşin olarak ödemek veya avans vermek zorundadır. Böylece, işçi izin süresince maddi mağduriyet yaşamaz.
Özetle; işçinin yıllık ücretli izin hakkı anayasal olarak korunmakta ve devredilmesi ya da vazgeçilmesi mümkün değildir. Ancak izin süresinde ücret karşılığı başka bir işte çalışması halinde, işveren izin ücretini geri isteyebilir ve bu durum işten çıkarma nedeni sayılabilir. Bu nedenle işçiler, izin süresince başka bir işte çalışmamaya özen göstermelidir.
