Restoran, kafe, otel ve turizm sektörlerinde çalışan milyonlarca kişiyi ilgilendiren bahşiş uygulamasında dikkat çeken bir gelişme yaşandı. Yargıtay’ın düzenli ve süreklilik gösteren bahşiş ödemelerini ücret kapsamında değerlendiren kararı, çalışanların kıdem tazminatından fazla mesai hesabına, işverenlerin SGK yükümlülüklerinden emeklilik haklarına kadar birçok başlıkta etkili olabilecek.
Sosyal Güvenlik Başuzmanı İsa Karakaş’ın değerlendirmesine göre, bahşişin ücret sisteminin sürekli bir unsuru haline gelmesi durumunda bu ödemelerin yalnızca ek bir gelir olarak görülmemesi gerekiyor. Somut olayın şartlarına göre düzenli bahşişler, işçinin ücretinin bir parçası kabul edilerek kıdem tazminatı hesabına dahil edilebiliyor.
DÜZENLİ BAHŞİŞ KIDEM TAZMİNATINI ETKİLEYECEK
Yargıtay’ın konuya ilişkin değerlendirmesinde, işçiye düzenli ve devamlı şekilde ödenen bahşişlerin ücret niteliği taşıyabileceği ortaya konuldu. Buna göre bahşişin sürekli olarak ödenmesi ve ücret sisteminin bir parçası olduğunun somut biçimde ortaya çıkması halinde, iş sözleşmesinin sona ermesi durumunda kıdem tazminatı hesabında bahşişlerin de dikkate alınması mümkün olacak.
İsa Karakaş, daha önce bazı yerel mahkeme kararlarında kıdem tazminatı hesaplanırken bahşişlerin hesaba katılmadığını, ancak Yargıtay’ın bu yaklaşımı bozarak devamlı ödenen bahşişlerin tazminat hesabında dikkate alınması gerektiğine hükmettiğini belirtti.
SGK BİLDİRİMİ YAPILMAZSA İŞVERENE CEZA GÜNDEMDE
Düzenli bahşiş ödemeleri yalnızca kıdem tazminatı açısından değil, SGK primleri bakımından da önem taşıyor. Karakaş’ın aktardığı değerlendirmeye göre bahşişler, sigorta primine esas kazanca dahil edilmesi gereken ödemeler arasında bulunuyor.
Bahşişlerin SGK’ya bildirilmemesi halinde işverenler açısından ciddi mali sonuçlar ortaya çıkabileceği belirtiliyor. İsa Karakaş, örnek olarak 3 bin 400 liralık bir bahşişin SGK’ya bildirilmemesi durumunda işverenin yararlandığı asgari ücret desteğinin iptal edilebileceğini ve daha önce ödenen desteğin faiziyle birlikte geri alınabileceğini ifade etti.
Bunun yanı sıra, bahşişin bildirilmediği her ay için 66 bin lirayı aşan idari para cezası uygulanabileceği uyarısında bulunuldu. Yapılacak kayıt ve teftişlerde ise söz konusu yaptırımların daha da artabileceği belirtildi.
FAZLA MESAİ HESABINDA FARKLI KATSAYI UYGULANACAK
Düzenli bahşişlerin ücret kabul edilmesi, fazla çalışma ücretlerinin hesaplanmasında da önem taşıyor. Ancak garanti ücret ile bahşiş bölümünün fazla mesai hesabında aynı katsayı üzerinden değerlendirilmediği belirtiliyor.
Yargıtay uygulamasına göre garanti ücretin fazla mesai hesabında 1,5 katsayısıyla, bahşiş kısmının ise 0,5 katsayısıyla hesaplanması gerekiyor. Böylece işçinin düzenli bahşiş gelirinin fazla çalışma ücretine etkisi de belirli bir yöntem çerçevesinde hesaplanmış oluyor.
BAHŞİŞLER EMEKLİLİK MAAŞINI DA ETKİLEYEBİLECEK
Bahşişlerin SGK’ya doğru şekilde bildirilmesinin çalışanlar açısından uzun vadeli bir başka sonucu da emeklilik döneminde ortaya çıkabilecek. Düzenli olarak alınan bahşişlerin ücret kapsamında değerlendirilerek SGK’ya bildirilmesi, çalışanın prime esas kazancının yükselmesine neden olabilecek.
Bu nedenle bahşiş gelirlerinin kayıt altına alınmasının, yalnızca işveren açısından yasal yükümlülük anlamına gelmediği; çalışanların sosyal güvenlik haklarının korunması açısından da önem taşıdığı vurgulanıyor.
Karakaş, düzenli bahşişlerin SGK kayıtlarına dahil edilmesinin çalışanların ileride alacağı emekli aylığını da olumlu yönde etkileyebileceğini belirterek, uygulamanın kayıt dışılığın önlenmesi açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti.
BAHŞİŞ ASGARİ ÜCRETİN ALTINDA KALAMAYACAK
Bahşiş sistemiyle çalışanlar açısından dikkat çeken bir başka nokta ise asgari ücret sınırı oldu. İşverenin çalışanla yalnızca bahşiş üzerinden anlaşması ve elde edilen bahşiş miktarının asgari ücretin altında kalması halinde, ücretin asgari ücret seviyesine tamamlanması gerekiyor.
Karakaş’ın değerlendirmesine göre işveren, çalışanın ücretini asgari ücretin altında bırakamayacağı gibi gerekli SGK bildirimlerini de buna uygun şekilde yapmak zorunda.
Özellikle bahşişlerin işveren tarafından toplanıp çalışanlar arasında dağıtıldığı restoran, kafe ve otel gibi işletmelerde, çalışanların payına düşen düzenli bahşişlerin ücretlerine eklenerek SGK’ya bildirilmesi önem taşıyor.
İŞVERENLER İÇİN KAYIT VE BİLDİRİM ÖNEM KAZANDI
Yargıtay kararının ardından düzenli bahşiş ödemelerinin kayıt altına alınması, hizmet sektöründeki işletmeler açısından daha da önemli hale geldi. Bahşişlerin ücret niteliğinde değerlendirilmesi; kıdem tazminatı, fazla mesai, SGK primleri ve emeklilik hesabı gibi farklı alanlarda sonuç doğurabiliyor.
Bu kapsamda işverenlerin düzenli bahşiş ödemelerini kayıt dışı bırakmaması ve çalışanların payına düşen tutarları mevzuata uygun şekilde SGK bildirimlerine dahil etmesi gerektiği vurgulanıyor.
Çalışanlar açısından ise düzenli bahşişlerin ücret sisteminin bir parçası olup olmadığı, ödemelerin sürekliliği ve SGK kayıtlarına nasıl yansıtıldığı önem taşıyor. Böylece hem işçilik alacaklarının hesaplanması hem de sosyal güvenlik haklarının korunması açısından daha sağlıklı bir kayıt sistemi oluşturulması hedefleniyor.
