Türkiye’nin en gizemli tarihi eserlerinden biri olan “Çingene Kızı” mozaiğinin hikâyesi yıllar sonra yeniden gündeme taşındı. Zeugma Antik Kenti’nde bulunan ve bakışlarıyla milyonları etkileyen mozağin, kaçak kazılar sırasında parçalandığı ve bazı bölümlerinin yıllarca yurt dışında sergilendiği ortaya çıkmıştı. Ancak eserin en önemli bölümünün tesadüfen kurtulmuş olması dikkat çekiyor.
KAÇAKÇILAR O SÜTUNU FARK ETMEDİ
1998 yılında Gaziantep’teki Zeugma Antik Kenti’nde yapılan kurtarma kazıları sırasında ortaya çıkarılan mozaik, aslında büyük ölçüde tahrip edilmiş haldeydi. Kaçak kazılar yapan definecilerin mozaiğin önemli parçalarını yıllar önce söküp yurt dışına kaçırdığı belirlendi. Ancak tarihi eserin bugün dünyaca ünlü hale gelen yüz kısmı, kırılmış büyük bir sütunun altında kaldığı için kaçakçılar tarafından fark edilmedi. Arkeologlar sütunu kaldırınca, o etkileyici gözlerle bakan figür ortaya çıktı. İşte “Çingene Kızı”nın kurtuluşu böyle başladı.
YILLARCA ABD’DE SERGİLENDİ
Mozaiğin kayıp parçalarının izine ise yıllar sonra ABD’de rastlandı. Yapılan araştırmalarda, eksik parçaların Ohio’daki Bowling Green State Üniversitesi’nde dekorasyon amacıyla sergilendiği ortaya çıktı. Türk yetkililerin girişimleri sonrası uzun süren diplomatik ve hukuki mücadele başladı. Yaklaşık 5,5 yıl süren görüşmelerin ardından mozağin 12 parçası Türkiye’ye geri getirildi. Böylece Çingene Kızı yıllar sonra parçalarına yeniden kavuştu.
GİZEMİ HÂLÂ ÇÖZÜLEMEDİ
Mozaiğin en dikkat çeken yanı ise kimliği konusundaki tartışmalar. Kimileri onun bir çingene kızını temsil ettiğini savunurken, bazı arkeologlar figürün Büyük İskender ya da Yunan mitolojisindeki Gaia olabileceğini düşünüyor. Ancak kesin olan tek şey, o büyüleyici bakışların ziyaretçileri derinden etkilemeye devam ettiği. Uzmanlar, mozaiğin gözlerinin bulunduğu her açıdan insanı takip ediyormuş hissi verdiğini belirtiyor.
TÜRKİYE’NİN KÜLTÜREL HAFIZASINA DÖNÜŞTÜ
Bugün Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi’nde sergilenen Çingene Kızı, yalnızca bir mozaik değil, aynı zamanda kültürel miras kaçakçılığına karşı verilen mücadelenin sembolü olarak görülüyor. Yıllarca kaçırılan parçaların peşine düşülmesi ve sonunda geri getirilmesi ise Türkiye’nin tarihi eserlerini koruma konusunda verdiği en dikkat çekici mücadelelerden biri olarak gösteriliyor.
