Türkiye'nin F-35 savaş uçaklarına yeniden kavuşmak için yürüttüğü temaslar devam ederken gözler S-400 hava savunma sistemlerinin geleceğine çevrildi. Washington, Türkiye'nin Rus yapımı sistemlere sahip olmasını F-35 sürecinin önündeki temel sorunlardan biri olarak görürken Ankara'nın S-400'lerden nasıl çıkabileceğine ilişkin bu kez Moskova'dan dikkat çekici bir değerlendirme geldi.
Rusya'nın önde gelen gazetelerinden Kommersant, Veronika Vişnyakova imzalı analizinde Türkiye'nin S-400'leri üçüncü bir ülkeye devretme ihtimalini mercek altına aldı. Gazete, Ankara'nın Rusya'nın onayı olmadan sistemleri veya kritik bileşenlerini başka bir ülkeye satamayacağını belirtirken, Birleşik Arap Emirlikleri'nin olası alıcı olması durumunda Kremlin'in farklı bir tutum sergileyebileceğini yazdı.
MOSKOVA BAE FORMÜLÜNE KAPIYI KAPATMADI
Kommersant'ın değerlendirmesindeki en dikkat çekici bölüm doğrudan BAE senaryosuna ilişkin oldu. Gazete, "Türkiye'nin Birleşik Arap Emirlikleri ile anlaşmaya varması halinde Rusya'nın böyle bir satışa engel olması pek olası görünmüyor" ifadelerini kullandı.
Moskova'nın olası bir BAE satışına daha sıcak yaklaşmasının arkasında ise iki önemli neden gösteriliyor. BAE'nin NATO üyesi olmaması, Rus teknolojisinin ittifakın eline geçmesine ilişkin kaygıları azaltırken Moskova ile Abu Dabi arasında S-400'lerin devrine engel oluşturabilecek ciddi bir siyasi gerilim de bulunmuyor. Bu nedenle Ankara'nın sistemleri NATO dışındaki ve Rusya ile ilişkileri iyi olan bir ülkeye devretmesi, Moskova açısından daha kabul edilebilir bir çıkış yolu olarak değerlendiriliyor.
Ancak bu değerlendirme Kremlin'in BAE'ye satış için resmen onay verdiği anlamına gelmiyor. Kommersant'ın aktardığı senaryo, mevcut koşullarda Moskova'nın böyle bir transfere yaklaşımının ne olabileceğine ilişkin bir analiz niteliği taşıyor.
F-35'LERİN ÖNÜNDEKİ S-400 DUVARI
S-400'lerin geleceğinin yeniden gündeme gelmesinin arkasında Türkiye'nin F-35 programına dönüş arayışı bulunuyor. Ankara, savaş uçaklarını yeniden tedarik etmek istediğini açık biçimde ortaya koyarken ABD tarafı S-400 meselesinin çözülmesini temel koşullardan biri olarak öne çıkarıyor.
Kommersant, ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Türkiye Rus yapımı S-400 sistemlerine sahip olmaya devam ettiği sürece F-35 satışına onay vermeye hazır olmadığını aktardı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da geçtiğimiz günlerde ABD Başkanı Donald Trump'ın F-35 konusunda verdiği sözü yerine getirmesini beklediklerini açıklamıştı.
Trump'ın Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi sırasında Türkiye'nin F-35 programına yeniden dahil edilmesine yönelik olumlu mesajlarına rağmen aradan geçen sürede somut ilerleme sağlanamadı. Rus gazetesine göre görüşmelerin önündeki temel düğümlerden biri Washington'ın S-400'ler konusundaki tutumu olmaya devam ediyor.
Ankara-Washington hattında gündeme geldiği belirtilen diğer formüller ise Moskova açısından çok daha problemli. Kommersant, S-400'lerin tamamen devre dışı bırakılması veya bazı kritik bileşenlerinin ABD'de depolanması gibi seçeneklerin de tartışıldığını aktardı.
Rus gazetesine göre özellikle sistemlerin veya kritik parçalarının Amerikan kontrolüne bırakılması, S-400 satış sözleşmesinin yapısı ve Rus savunma teknolojilerinin korunması açısından ciddi bir sorun oluşturuyor. Silah üreticilerinin gelişmiş sistemlerde kullanılan teknolojilerin üçüncü ülkelerin eline geçmesini engellemek amacıyla satış sözleşmelerine sıkı hükümler koyduğuna dikkat çekilirken Türkiye'ye yapılan S-400 satışının da bu kapsamda olduğu vurgulandı.
Dolayısıyla Ankara'nın S-400'leri doğrudan ABD'ye göndermesi ile BAE gibi NATO dışında kalan bir ülkeye satması Moskova açısından aynı denklemde değerlendirilmiyor. Birinci senaryoda Rus teknolojisinin ABD'nin erişimine açılması ihtimali öne çıkarken ikinci senaryoda sistemlerin Rusya açısından daha düşük risk taşıyan bir ülkede kalması söz konusu olabilir.
ANKARA İÇİN İKİ KİLİDİ BİRDEN AÇABİLECEK FORMÜL
BAE seçeneğinin önemi de burada ortaya çıkıyor. Ankara'nın hem Moskova'nın onayını alabileceği hem de Washington'ın S-400 şartını karşılayabileceği bir formül bulunması halinde Türkiye'nin F-35 programına dönüşünün önündeki en büyük siyasi engellerden biri aşılabilir.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov'un daha önce S-400'lerin geleceğine ilişkin Ankara ile Moskova arasındaki temasların sürdüğünü doğrulaması da konunun tamamen kapalı olmadığını gösteriyor. Moskova meseleyi "son derece hassas" olarak değerlendirirken Rus basınında BAE seçeneğinin açık biçimde tartışılmaya başlanması dikkat çekiyor.
Henüz Ankara, Moskova veya Abu Dabi tarafından S-400'lerin BAE'ye satışına ilişkin resmî bir anlaşma açıklanmış değil. Ancak Kommersant'ın değerlendirmesi gerçekleşirse Türkiye'nin önünde dikkat çekici bir denklem ortaya çıkabilir: S-400'ler NATO dışındaki BAE'ye giderken, Ankara F-35'lere yeniden kavuşmak için Washington'ın karşısındaki en büyük engellerden birini ortadan kaldırabilir.
