İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ulusa sesleniş konuşmasında Hamaney’in ölümünü “büyük bir felaket” olarak nitelendirdi ve geçici liderlik konseyinin görevi devraldığını açıkladı. İran Anayasası’na göre yeni dini lideri seçme yetkisi Uzmanlar Meclisi’ne ait. Ancak savaş koşulları nedeniyle meclisin toplanıp toplanamayacağı tartışma konusu. Üst düzey birçok ismin saldırılarda hedef alındığı iddiaları, karar mekanizmalarının işleyişine dair soru işaretlerini artırıyor.
ARAFİ GEÇİCİ LİDERLİK KONSEYİ'NİN BAŞINDA
Geçici konseyin öne çıkan ismi Ayetullah Ali Rıza Arafi oldu. Arafi, hem Uzmanlar Meclisi hem de Anayasa Koruyucular Konseyi üyesi olarak İran’ın dini ve siyasi yapısında önemli bir konumda bulunuyor. Uzmanlara göre kısa vadede konseyin görevini sürdürmesi bekleniyor. Ancak kalıcı liderin belirlenmesi süreci, savaşın seyri ve rejim içindeki dengelere bağlı olacak.
İRAN'DA YALNIZCA BİR KEZ LİDER DEĞİŞTİ
İran’da bugüne kadar yalnızca bir kez yüce lider değişimi yaşandı. 1989’da Ruhullah Humeyni’nin ölümünün ardından Hamaney göreve gelmişti. 37 yıl boyunca görevde kalan Hamaney, hem dini hem de siyasi otoriteyi elinde bulundurarak sistem üzerindeki etkisini genişletmişti. Bu nedenle yeni liderin kim olacağı, yalnızca sembolik değil, devletin tüm yapısını etkileyecek bir karar olarak görülüyor.
HALEFİYET SÜRECİ NEDEN KRİTİK?
Brookings Institution Başkan Yardımcısı Suzanne Maloney’e göre, savaş ortamında yürütülecek bir halefiyet süreci kaçınılmaz olarak doğaçlama unsurlar içerecek. Middle East Institute analisti Alex Vatanka ise kısa vadede savaşın öncelikli olacağını, halefiyet meselesinin ikinci planda kalabileceğini belirtiyor. Ancak İran rejimi çatışmalardan zayıflayarak çıkarsa, yeni liderin sistemi bir arada tutma kapasitesi hayati önem taşıyacak.
REİSİ'NİN ÖLÜMÜ SONRASI BOŞLUK DERİNLEŞMİŞTİ
Eski Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’nin 2024’teki helikopter kazasında hayatını kaybetmesi, halefiyet tartışmalarını daha da karmaşık hale getirmişti. Reisi uzun süre Hamaney’in doğal halefi olarak görülüyordu. Hamaney’in oğlu Mücteba’nın adı da sıkça gündeme gelmişti. Ancak dini liderliğin hanedan yoluyla devredilmesine yönelik itirazlar ve kamuoyundaki hassasiyetler bu ihtimali zayıflatmıştı.
PEHLEVİ DİKKAT ÇEKEN ÇAĞRIDA BULUNDU
Hamaney’in ölüm haberinin ardından Tahran ve bazı şehirlerde kutlamalar yapıldığı iddia edildi. İnternet kesintileri nedeniyle görüntülerin yaygınlığı netlik kazanmadı. Sürgündeki muhalefet figürü Rıza Pehlevi, güvenlik güçlerine “saf değiştirme” çağrısında bulundu. Pehlevi, yeni bir halef atanmasının rejimi kurtaramayacağını savundu.
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump da İran halkına doğrudan çağrıda bulunarak mevcut yönetimi devralma fırsatının doğduğunu öne sürdü.
İRAN'I KİM YÖNETECEK?
Kısa vadede İran’ı Geçici Liderlik Konseyi yönetecek. Ancak kalıcı dini liderin belirlenmesi, hem savaşın gidişatına hem de rejim içindeki güç dengelerine bağlı olacak. Uzmanlar, mevcut ortamda yalnızca bir lider seçiminin değil, İran’ın siyasi yapısının geleceğinin de belirleneceğini vurguluyor. Halefiyet süreci, ülke içinde olası güç mücadeleleri ve toplumsal hareketlilikle birlikte İran tarihinin en kritik dönemeçlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
