Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta yaşanan okul saldırıları, faillerin eylemlerini planlarken şiddet içerikli oyunlardan esinlendiklerine dair iddialarla birlikte kamuoyunda yeni bir tartışmayı tetikledi. Medyada hızla yayılan bu yaklaşım, dijital oyunları doğrudan hedefe koyarken, uzmanlar bu tür olayların tek bir faktörle açıklanamayacağına dikkat çekiyor. Tartışmaların merkezinde ise “oyunlar mı tetikliyor, yoksa daha derin bir sorun mu var?” sorusu yer alıyor.
AHLAKİ PANİK VE “GÜNAH KEÇİSİ” TARTIŞMASI
Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi, Halkla İlişkiler Ve Tanıtım Bölümü, Halkla İlişkiler Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nilüfer Pınar Kılıç, Türkinform'ya yaptığı değerlendirmede bu tür olaylardan sonra ortaya çıkan refleksi “ahlaki panik” kavramıyla açıklıyor. Kılıç, “Biz buna ahlaki panik diyoruz. Çünkü her şiddet eyleminden sonra bir günah keçisi aranır ve bu medya, dijital oyunlar vb. olur. Medyayı temize çıkarmak ya da ‘hiç etkisi yok’ demek de istemiyorum. Tabii ki var, hem de olumsuz ama tam bir nedensellik kurmak mümkün değil. Yani dünyadaki tüm şiddet içerikli oyunları kaldırırsak şiddet bitmez” diyerek tartışmanın tek boyutlu ele alınmasının yanlışlığına işaret ediyor.
TEK NEDEN YOK: TOPLUMSAL BAĞLAM BELİRLEYİCİ
Kılıç, benzer içeriklerin farklı toplumlarda farklı sonuçlar doğurduğunu hatırlatarak, “Japonya’da da şiddet içerikli oyun oynanıyor. Ancak oradaki şiddet ABD kadar değil. Toplumsal olaylara ‘su 100 derecede kaynar’ gibi bakmak sadece bir günah keçisine suçu yüklemek gibidir. Nasıl ki tren kazasını iki makiniste, depremi iki müteahhite yüklemek hatalıysa burada da medyayı tek başına suçlamak hatalı” ifadelerini kullanıyor.
ETKİ VAR AMA DOĞRUDAN DEĞİL
Medya ve dijital oyunların etkisinin tamamen yok sayılamayacağını vurgulayan Kılıç, bu etkinin doğrudan bir “neden-sonuç” ilişkisi olarak okunamayacağını belirtiyor. “Erken dönem araştırmalar medyanın doğrudan etkili olduğunu iddia ediyordu. Ama artık alımlama sürecinin aktif ve bağlamsal olduğunu söylüyoruz. Yani aynı filmi, oyunu sen farklı, ben farklı izlerim. Çoğunlukla oyuncular gerçeklik ile kurgu arasındaki farkı bilir. Tam da bu nedenle doğrudan sonuca gider demek doğru değil” diyen Kılıç, bireysel ve toplumsal bağlamın önemine dikkat çekiyor.
ÇOCUKLARDA RİSK DAHA YÜKSEK
Özellikle çocuklar açısından riskin arttığını belirten Kılıç, yaş sınırlarının ihlal edilmesinin ciddi sonuçlar doğurabileceğini ifade ediyor. “Örneğin 13+ yaş derecelendirmesine sahip bir oyunu 8 yaşındaki çocuk oynarsa bunu yapamayabilir. Çünkü bilişsel olgunlaşması tamamlanmamıştır. Çocuk şiddeti bir sorun çözme yöntemi olarak görür. Gerçek dünya şiddetini oyunla karşılaştırarak yorumlamaya başlar. Oyun gerçekliği anlamlandırmak için referans çerçevesi olur. Hatta oyundaki korku, heyecan, şiddet gibi yoğun duygulu görüntüler çocuğu aşırı uyarabilir ya da duyarsızlaştırabilir” değerlendirmesinde bulunuyor.
GÖRÜNMEYEN RİSKLER: ŞİDDETİN GERÇEK ZEMİNİ
Ancak Kılıç’a göre asıl kritik nokta, şiddetin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan daha geniş yapısal sorunlar. “Şiddetin dijital medyada normalleşmesi gerçek bir süreçtir; ancak bu normalleşmenin doğrudan saldırgan davranışa dönüşmesi için birden fazla aracı değişken gereklidir. Sosyal izolasyon, ruh sağlığı sorunları, silaha erişim, çevrimiçi radikalleşme… Bunları tartışmadan doğrudan medyayı suçlamak, diğerlerinin üzerini örttüğü için bir yerde ideolojiktir” diyen Kılıç, çok katmanlı bir bakışın gerekliliğini vurguluyor.
Tüm bu değerlendirmeler, Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’taki saldırılarda dile getirilen “oyunlardan ilham aldı” iddiasının tek başına açıklayıcı olmadığını ortaya koyuyor. Uzmanlara göre dijital içerikler etkili bir unsur olsa da, şiddetin ortaya çıkışı çok daha karmaşık bir denklemde şekilleniyor. Bu nedenle ne medyayı tamamen aklamak ne de tüm sorumluluğu ona yüklemek gerçeği yansıtıyor.
